Trong bối cảnh toàn cầu hướng tới mục tiêu trung hòa carbon, sự hợp tác về nhân lực chất lượng cao giữa Phần Lan và Việt Nam đang mở ra nhiều bước tiến mới. Không chỉ giải quyết bài toán nhân sự cho các ngành công nghệ lõi và việc làm xanh, mối quan hệ này còn vượt ra ngoài khái niệm di cư lao động truyền thống để  “luân chuyển chất xám”, mang lại giá trị phát triển bền vững cho cả hai quốc gia.

KỸ NĂNG XANH - SỐ: LỢI THẾ CẠNH TRANH MỚI CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG

Phần Lan hiện là một trong những quốc gia đi đầu trong phát triển bền vững với 95% sản lượng điện được tạo ra từ các nguồn trung hòa carbon và đặt mục tiêu đạt mức trung hòa carbon vào năm 2035. Đây cũng là quốc gia duy nhất trong Liên minh Châu Âu (EU) sở hữu tất cả các loại khoáng sản chính để sản xuất pin ngay trong nước.

Quốc gia này cũng đẩy mạnh các sáng kiến về năng lượng tái tạo, công nghệ phát thải bằng không và hệ thống trung tâm dữ liệu xanh, mở rộng hợp tác nguồn nhân lực quốc tế, trong đó có Việt Nam.

Trong khuôn khổ sự kiện “Finland - Vietnam Connect” diễn ra ngày 20/5, bà Lê Vân Anh, Quản lý khu vực của Work in Finland (thuộc Business Finland), nhấn mạnh "hợp tác giữa Việt Nam - Phần Lan trong phát triển nhân lực xanh và cơ hội nghề nghiệp trong các lĩnh vực công nghệ, năng lượng và đổi mới sáng tạo đang mở ra những cơ hội và tiềm năng lớn".

Bà Lê Vân Anh cho biết cộng đồng người Việt tại Phần Lan được đánh giá cao về mức độ đóng góp và thái độ làm việc tích cực. Bên cạnh đó, xét theo các bảng xếp hạng cạnh tranh về kỹ năng, nhân lực Việt Nam thể hiện thế mạnh nổi trội trong lĩnh vực công nghệ thông tin (CNTT), khả năng đọc hiểu, năng lực toán học và tinh thần khởi nghiệp.

“Với các doanh nghiệp muốn mở rộng hợp tác toàn cầu, tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị) gần như đã trở thành điều kiện bắt buộc. Do đó, người lao động cần chủ động tìm hiểu các khung quy định quốc tế.

Mọi thành tựu phát triển cuối cùng đều hướng tới sự phù hợp giữa người lao động và hệ giá trị mà quốc gia theo đuổi. Những kỹ năng xanh, kỹ năng số được lao động Việt Nam tích lũy hôm nay sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh dài hạn ở bất kỳ thị trường nào trong tương lai”.

Tuy nhiên, theo đại diện Work in Finland, khi bước vào kỷ nguyên của nền kinh tế xanh, người lao động cần trang bị thêm “kỹ năng xanh”.

“Điều quan trọng là người lao động cần hiểu rõ các tiêu chuẩn xanh, quy định về phát triển bền vững, tiêu chuẩn bảo mật dữ liệu hay quy định quản lý chất thải", bà Lê Vân Anh nói.

Đại diện Work in Finland phân tích: do những kinh nghiệm này khó tích lũy nếu thiếu môi trường thực hành, việc tiếp xúc trực tiếp với các dự án quốc tế sẽ giúp nhân sự rút ngắn khoảng cách về kỹ năng. Đổi lại, điểm mạnh lớn nhất của nhân sự Việt Nam chính là tinh thần sẵn sàng học hỏi, thái độ cầu tiến và khả năng thích nghi.

Bên cạnh đó, trước sự thay đổi nhanh chóng do trí tuệ nhân tạo (AI) mang lại, điều quan trọng không phải là cạnh tranh với AI, mà là tận dụng công nghệ này vào các lĩnh vực đang có nhu cầu cao như điện toán lượng tử, công nghệ cao, sản xuất pin, xe điện và năng lượng.

GIÁ TRỊ HAI CHIỀU TỪ "LUÂN CHUYỂN CHẤT XÁM"

Trong bối cảnh dịch chuyển nhân lực toàn cầu ngày càng gia tăng, hợp tác nguồn nhân lực quốc tế không còn đơn thuần là bài toán kinh tế một chiều. Thay vào đó, khái niệm “luân chuyển chất xám” (brain circulation) đang được nhìn nhận như một mô hình tạo ra giá trị hai chiều, mang lại lợi ích cho cả quốc gia tiếp nhận lẫn quốc gia phái cử nhân lực.

Theo bà Lê Vân Anh, yếu tố cốt lõi của phát triển bền vững không chỉ nằm ở năng lượng hay sản xuất mà quan trọng hơn là ở con người. Đơn cử, khi nhân lực Việt Nam làm việc tại Phần Lan không chỉ tiếp cận môi trường quốc tế mà còn tích lũy kinh nghiệm về kinh tế tuần hoàn, năng lượng bền vững và các khung tiêu chuẩn, quy định của châu Âu.

Ở chiều ngược lại, quá trình dịch chuyển này không đồng nghĩa với việc làm suy giảm sự gắn kết với quê hương. Những kinh nghiệm, kỹ năng và tri thức tích lũy ở môi trường quốc tế có thể trở thành nguồn lực để người lao động đóng góp trở lại cho Việt Nam dưới nhiều hình thức khác nhau.

“Phát triển bền vững tại Phần Lan gắn chặt với chiến lược phát triển kỹ năng của người dân. Ngay từ sớm, AI đã được đưa vào các chương trình cấp Chính phủ nhằm chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai.

Các khóa học miễn phí được triển khai rộng rãi để giúp người dân tiếp cận và nâng cao hiểu biết về công nghệ mới. Do đó, công nghệ và AI không chỉ được xem là công cụ, mà còn là nền tảng phát triển năng lực và thúc đẩy tiếp cận tri thức một cách bình đẳng”.

Dù có tiềm năng lớn, nhân sự Việt Nam vẫn cần thời gian để thích ứng với tiêu chuẩn quốc tế và môi trường làm việc toàn cầu. Bà Sezin Ata Diler, chuyên gia Dự án của Discover Finland, Work in Finland, cho biết việc chuẩn bị cho môi trường làm việc quốc tế không chỉ dừng ở chuyên môn mà còn đòi hỏi sự thấu hiểu sâu hơn về các giá trị văn hóa bản địa.

Chẳng hạn, đôi khi người lao động không dám chủ động xin nghỉ phép mà chờ sự nhắc nhở từ cấp trên. Tuy nhiên, tại Phần Lan, nhân viên có thể chủ động đề xuất thời gian nghỉ. Môi trường làm việc tại đây đề cao sự bình đẳng, cởi mở và tinh thần học tập suốt đời; mọi cá nhân, bất kể giới tính, đều có cơ hội bày tỏ quan điểm và trao đổi thẳng thắn trong công việc.

Đồng quan điểm, bà Lê Vân Anh cho rằng một trong những yếu tố quan trọng tạo nên hiệu suất làm việc và chất lượng sống tại Phần Lan là cách quản lý đơn giản, ít cấp bậc, cùng văn hóa tin tưởng lẫn nhau trong công việc.

Việc không làm thêm giờ không bị nhìn nhận là thiếu nỗ lực, mà phản ánh khả năng quản lý thời gian hiệu quả nhằm duy trì sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống. Sự cân bằng này không đồng nghĩa với nhiều thời gian rảnh, mà hướng đến tối ưu năng suất, tạo không gian cho sáng tạo và hạn chế nguy cơ kiệt sức ở nhóm nhân lực kỹ thuật cao.

Nhằm hỗ trợ tiếp cận cơ hội việc làm, sáng kiến này còn hướng tới mô hình “luân chuyển chất xám”, giúp nhân lực Việt Nam tích lũy kỹ năng quốc tế và thích ứng với xu hướng chuyển đổi số, tăng trưởng xanh.  Work in Finland cũng đã đã triển khai chương trình “Discover Finland” dành cho chuyên gia Việt Nam. 

Theo bà Sezin Ata Diler, do khoảng cách địa lý và khác biệt về môi trường làm việc, khóa học Discover Finland được thiết kế nhằm giúp người lao động hình dung bức tranh toàn diện về văn hóa làm việc tại Phần Lan. Chương trình không chỉ hướng dẫn ứng viên nhận diện các kỹ năng đang được săn đón trong những lĩnh vực như năng lượng, mà còn tổ chức các buổi cố vấn trực tiếp về cách xây dựng CV, thư ngỏ và những quy tắc ứng xử trong môi trường công sở...

Một  trong những mục tiêu của Discover Finland là thu hẹp khoảng cách giữa nguồn nhân lực Việt Nam với yêu cầu của thị trường lao động quốc tế. Trong bối cảnh người lao động cần bổ sung hiểu biết về văn hóa, kỹ năng chuyên ngành và các tiêu chuẩn toàn cầu ở các lĩnh vực như năng lượng, công nghệ cao, công nghệ thông tin hay HealthTech, chương trình được xem là công cụ hỗ trợ quá trình chuẩn bị và thích nghi trước khi tham gia môi trường làm việc quốc tế.