Bộ Tư pháp vừa công bố hồ sơ thẩm định Dự thảo Nghị định quy định về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố và chế độ, chính sách đối với người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố.

Hồ sơ dự thảo do Bộ Nội vụ xây dựng, nhằm bổ sung, hoàn thiện một số quy định để phù hợp với thực tiễn và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2025.

Theo dự thảo Nghị định, thôn, tổ dân phố bao gồm loại hình: thôn, làng, ấp, bản, buôn, bon, phun, sóc…; tổ dân phố, khu phố, khối phố, khóm, tiểu khu… Thôn, tổ dân phố được tổ chức tại xã, phường và đặc khu. Thôn được tổ chức ở xã, tổ dân phố được tổ chức ở phường.

Việc tổ chức thôn, tổ dân phố ở đặc khu do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định, nhằm phù hợp với đặc điểm đô thị, nông thôn của từng đặc khu. Tiếp tục khẳng định thôn, tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, nơi thực hiện dân chủ trực tiếp và tổ chức để Nhân dân thực hiện đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và nhiệm vụ được chính quyền cấp xã giao.

Về nguyên tắc tổ chức, hoạt động, dự thảo Nghị định cơ bản kế thừa các quy định hiện hành; đồng thời bổ sung yêu cầu bảo đảm cơ cấu tổ chức tinh gọn, hiệu quả, phù hợp với quy mô dân cư và yêu cầu quản lý của chính quyền cấp xã.

Phân định rõ nhiệm vụ hỗ trợ quản lý nhà nước với nhiệm vụ tự quản của cộng đồng dân cư; tăng cường công khai, minh bạch, ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố.

Đồng thời, quy định hoạt động của thôn, tổ dân phố phải phối hợp chặt chẽ với Ban Công tác Mặt trận thôn, tổ dân phố, lực lượng tham gia bảo vệ an ninh, trật tự ở cơ sở và các tổ chức tự quản trên địa bàn; gắn với nội dung hoạt động của chi bộ đảng ở thôn, tổ dân phố, nhằm phát huy vai trò của Nhân dân trong quản lý cộng đồng dân cư.

Dự thảo Nghị định giao Bộ trưởng Bộ Nội vụ theo thẩm quyền quy định cụ thể về cơ cấu tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố.

Về nguyên tắc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể và đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố, dự thảo Nghị định cơ bản kế thừa các quy định hiện hành, đồng thời sửa đổi, bổ sung các nguyên tắc để phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và yêu cầu quản lý của chính quyền cấp xã.

Theo đó, việc thành lập, sắp xếp, tổ chức lại, giải thể và đặt tên, đổi tên thôn, tổ dân phố phải bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật, dân chủ, công khai, minh bạch; phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, đặc điểm dân cư, phong tục, tập quán và nguyện vọng của cộng đồng dân cư.

Thực hiện sắp xếp, tổ chức lại các thôn, tổ dân phố chưa bảo đảm tiêu chí để tinh gọn đầu mối, nâng cao hiệu quả hoạt động của chính quyền cơ sở.

Về tiêu chí thành lập thôn, tổ dân phố, dự thảo Nghị định quy định cụ thể tiêu chí quy mô số hộ gia đình đối với thôn, tổ dân phố theo từng vùng, miền, trên cơ sở rà soát quy định hiện hành, đánh giá mức độ tập trung dân cư và yêu cầu quản lý sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp.

Trên cơ sở đó, đảo đảm có căn cứ thống nhất để các địa phương thực hiện sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố trong cả nước.

Các tiêu chí quy mô số hộ gia đình như sau:

Tại Thành phố Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, thôn có từ 500 hộ trở lên, tổ dân phố có từ 700 hộ trở lên.

Vùng Trung du và Miền núi phía Bắc, thôn có từ 150 hộ trở lên, tổ dân phố có từ 300 hộ trở lên. Vùng Đồng bằng sông Hồng, thôn có từ 400 hộ trở lên, tổ dân phố có từ 550 hộ trở lên.

Vùng Bắc Trung bộ, thôn có từ 350 hộ trở lên, tổ dân phố có từ 450 hộ trở lên. Vùng duyên hải Nam Trung bộ và Tây nguyên, thôn có từ 350 hộ trở lên, tổ dân phố có từ 500 hộ trở lên, riêng các tỉnh Gia Lai, Lâm Đồng và Đắk Lắk, thôn có từ 300 hộ trở lên, tổ dân phố có từ 450 hộ trở lên.

Vùng Đông Nam bộ, thôn có từ 400 hộ trở lên, tổ dân phố có từ 550 hộ trở lên. Vùng đồng bằng sông Cửu Long thôn có từ 400 hộ trở lên, tổ dân phố có từ 550 hộ trở lên.

Bên cạnh đó, dự thảo còn quy định thôn, tổ dân phố phải có cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội thiết yếu phục vụ sinh hoạt cộng đồng; đồng thời giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định quy mô của thôn, tổ dân phố phù hợp đối với các địa bàn biên giới, hải đảo, địa hình chia cắt phức tạp hoặc có yếu tố đặc thù khác.

Dự thảo Nghị định cũng bổ sung quy định xử lý một số trường hợp đặc biệt phát sinh trong thực tiễn để đơn giản hóa quy trình, thủ tục, tạo thuận lợi cho công tác quản lý của chính quyền cấp xã và sinh hoạt của cộng đồng dân cư như: Chuyển đổi thôn thành tổ dân phố khi thành lập phường.

Ghép khu dân cư mới hình thành vào thôn, tổ dân phố hiện có khi chưa đủ điều kiện thành lập thôn, tổ dân phố; chuyển giao quản lý đối với các thôn, tổ dân phố xâm canh, xâm cư.