Theo chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) do công ty cung cấp dữ liệu S&P Global công bố ngày thứ Hai (4/5), chiến sự ở Trung Đông đang ảnh hưởng ngày càng rõ rệt tới ngành sản xuất châu Á, khi hàng hóa lưu thông khó khăn hơn và chi phí đầu vào không ngừng tăng lên.

Tại một số nền kinh tế lớn, dù hoạt động sản xuất vẫn tăng trong tháng trước, mức tăng này chủ yếu phản ánh tâm lý phòng ngừa rủi ro khi doanh nghiệp và khách hàng đẩy mạnh mua hàng để tăng dự trữ, do lo ngại nguồn cung gián đoạn và giá cả tiếp tục leo thang.

Từ khi xung đột Iran nổ ra vào cuối tháng 2, giá năng lượng và nhiều hàng hóa cơ bản đã tăng mạnh. Điều này gây sức ép lớn lên châu Á, khu vực phụ thuộc nhiều vào Trung Đông về dầu, khí đốt và một số nguyên vật liệu đầu vào quan trọng như phân bón. Chi phí sản xuất vì thế tăng lên, khiến nhiều doanh nghiệp thận trọng hơn trong kế hoạch kinh doanh.

Hiện tại, sự bất định lại khiến đơn hàng tại một số nền kinh tế tăng lên trong ngắn hạn. Cả khách hàng lẫn nhà sản xuất đều có xu hướng mua vào nhiều hơn để tăng dự trữ, do lo ngại chuỗi cung ứng tiếp tục chậm trễ và giá đầu vào còn tăng.

Theo khảo sát của S&P, PMI ngành sản xuất tại Đài Loan, Nhật Bản và Hàn Quốc cùng tăng trong tháng 4. Ngoài yếu tố tích trữ hàng tồn kho, doanh số và sản lượng còn được hỗ trợ bởi nhu cầu liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) tại Nhật Bản và Đài Loan, cũng như các đợt ra mắt sản phẩm mới ở Hàn Quốc.

Tuy vậy, tâm lý thận trọng vẫn bao trùm doanh nghiệp. Trong bối cảnh tình hình Trung Đông chưa có dấu hiệu sớm ổn định trở lại, các nhà phân tích cảnh báo thị trường sẽ cần thêm thời gian để trở lại trạng thái bình thường.

“Chiến sự đã gây ra gián đoạn chuỗi cung ứng nghiêm trọng nhất kể từ đại dịch Covid-19”, bà Annabel Fiddes thuộc S&P Global Market Intelligence nhận định với tờ báo Wall Street Journal.

Theo bà Fiddes, trong tháng 4, chi phí của ngành sản xuất Đài Loan tăng với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất kể từ khi khảo sát PMI bắt đầu được thực hiện cách đây 22 năm. Áp lực tương tự cũng xuất hiện tại Hàn Quốc, nơi các nhà sản xuất ghi nhận mức tăng kỷ lục về chi phí đầu vào và giá bán.

Giá nguyên liệu thô tăng cũng đẩy chi phí đầu vào tại Nhật Bản, Indonesia và Việt Nam lên mức cao nhất trong nhiều năm. Tại Ấn Độ, áp lực chi phí cũng gia tăng, trong khi đà cải thiện của ngành sản xuất vẫn yếu, đánh dấu mức tăng chậm thứ hai trong gần 4 năm.

Indonesia và Việt Nam là hai trường hợp đáng chú ý, khi chi phí sản xuất tăng mạnh cùng lúc hoạt động sản xuất suy yếu. Điều này cho thấy các nền kinh tế mới nổi dễ bị ảnh hưởng hơn khi giá đầu vào tăng và nguồn cung gián đoạn.

Theo ông Andrew Harker thuộc S&P Global Market Intelligence, đơn hàng mới tại Việt Nam trong tháng 4 đã giảm lần đầu tiên sau 8 tháng.

“Nếu áp lực giá cả và tình trạng gián đoạn nguồn cung không sớm hạ nhiệt, hoạt động sản xuất có thể tiếp tục suy yếu trong thời gian tới”, ông Harker nhận xét.

Tại Indonesia, sản lượng sản xuất cũng thu hẹp. Các nhà kinh tế cảnh báo ngành sản xuất ở những nền kinh tế khác cũng có thể rơi vào tình trạng tương tự khi tác động tích cực từ việc tích trữ hàng tồn kho suy yếu, kể cả tại những nước đang hưởng lợi từ nhu cầu toàn cầu đối với các mặt hàng công nghệ và AI.

“Diễn biến doanh số và sản lượng sau khi hiệu ứng tích trữ mất dần sẽ là yếu tố then chốt quyết định sức khỏe của ngành sản xuất châu Á trong những tháng tới”, ông Usamah Bhatti, nhà kinh tế S&P Global Market Intelligence, nhận định.