Các tàu chở dầu bắt đầu lưu thông trở lại qua eo biển Hormuz trong ngày thứ Năm (18/6), sau khi thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran nhằm chấm dứt chiến tranh có hiệu lực, dù hai bên vẫn chưa giải quyết được nhiều vấn đề then chốt...

Giá dầu thế giới ngày thứ Năm giảm xuống mức thấp nhất kể từ khi chiến tranh bùng phát ngày 28/2. Theo các nhà phân tích, hoạt động xuất khẩu qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiếm khoảng 1/5 lượng dầu tiêu thụ toàn cầu - có thể dần trở lại bình thường trong những tháng tới.

Theo dữ liệu từ công ty thông tin thương mại toàn cầu Kpler, 3 siêu tàu chở dầu từ Saudi Arabia, mang theo tổng cộng 6 triệu thùng dầu, đã đi qua eo biển Hormuz trong ngày thứ Năm. Các tàu này bật thiết bị phát tín hiệu định vị tại vịnh Oman sau hơn 2 tháng che giấu vị trí.

Vào cuối ngày thứ Năm, ông JD Vance, Phó Tổng thống Mỹ, nói với báo giới rằng hơn 12 triệu thùng dầu đã đi qua eo biển Hormuz chỉ sau một đêm.

“Đây là mức cao nhất kể từ khi xung đột bắt đầu”, ông Vance phát biểu tại cuộc họp báo ở Nhà Trắng. Trước chiến tranh, mỗi ngày có khoảng 14 triệu thùng dầu thô và 6 triệu thùng sản phẩm tinh chế đi qua eo biển Hormuz.

Sau đó, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ thông báo Hải quân Mỹ đã chấm dứt lệnh phong tỏa đối với Iran.

Dù vậy, tính đến sáng thứ Năm, Kpler chưa ghi nhận lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz tăng mạnh. Trước chiến tranh Iran, hơn 100 tàu đi qua tuyến hàng hải này mỗi ngày, trong đó có hàng chục tàu chở dầu.

“Hoạt động vận tải qua Hormuz chưa thực sự được khơi thông. Hiện vẫn chưa có làn sóng tàu thuyền ồ ạt qua lại khu vực này”, ông Matt Smith, Giám đốc nghiên cứu hàng hóa tại Kpler, nói. Theo ông Smith, các hãng vận tải biển dường như vẫn thận trọng khi đưa tàu đi qua eo biển Hormuz.

Ba tàu chở dầu của Saudi Arabia đều là tàu chở dầu thô cỡ rất lớn, hay còn gọi là VLCC, với sức chở tối đa khoảng 2 triệu thùng dầu mỗi tàu. Theo Kpler, tàu Shaden đang trên đường tới Kiire, Nhật Bản, còn tàu Awtad hướng tới Ulsan, Hàn Quốc. Hiện chưa rõ điểm đến của tàu Jaham.

Trong khi đó, theo dữ liệu từ công ty phân tích hàng hải Lloyd’s List Intelligence, ít nhất 5 tàu Iran đã đi qua tuyến phong tỏa của Mỹ kể từ ngày 16/6, hai ngày sau khi Mỹ và Iran thông báo đạt được thỏa thuận chấm dứt chiến tranh và mở lại eo biển Hormuz.

Kpler cho rằng nếu ngành vận tải biển tin tưởng hơn vào thỏa thuận Mỹ - Iran, khoảng 118 tàu chở dầu đang mắc kẹt tại vịnh Ba Tư có thể rời khu vực qua eo biển Hormuz trong vòng 15 ngày tới. Theo dự báo của Kpler, trong vòng 30 ngày sau thỏa thuận, khoảng 12 tàu chở dầu có thể đi vào vùng Vịnh mỗi ngày để nhận dầu. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn nhiều so với mức trước chiến tranh.

Trong tuần này, Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp (JMIC) đã hạ mức đánh giá nguy cơ tại eo biển Hormuz từ “nghiêm trọng” xuống “đáng kể”. Đây là tổ chức an ninh hàng hải do Mỹ dẫn đầu, có trụ sở tại Bahrain, phụ trách điều phối hoạt động giữa hải quân các nước đồng minh và tàu thương mại tại Trung Đông.

Dù lưu lượng tàu thuyền qua eo biển Hormuz bắt đầu phục hồi, JMIC vẫn cảnh báo các hãng vận tải rằng nguy cơ xảy ra tấn công tại khu vực này còn ở mức cao, trong khi thủy lôi trên tuyến hàng hải vẫn là mối đe dọa. Mặt khác, trung tâm này nhận định Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran gần đây đã giảm bớt các động thái khó lường kể từ khi Washington và Tehran công bố thỏa thuận.

Tuy nhiên, việc Israel tiếp tục chiến dịch quân sự nhằm vào lực lượng Hezbollah do Iran hậu thuẫn tại Lebanon làm dấy lên lo ngại về khả năng duy trì thỏa thuận tạm thời giữa Mỹ và Iran, nhất là khi thỏa thuận này có điều khoản về việc chấm dứt chiến sự tại Lebanon.

Tại Washington, một số đồng minh của Tổng thống Mỹ Donald Trump trong Đảng Cộng hòa tại Quốc hội đặt câu hỏi liệu ông có nhượng bộ quá nhiều để chấm dứt cuộc xung đột vốn không được cử tri Mỹ ủng hộ hay không.

Trong khi đó, lãnh tụ tối cao Iran, Đại giáo chủ Mojtaba Khamenei, nói rằng ông Trump ký thỏa thuận “vì tuyệt vọng”. Ông cũng phát tín hiệu rằng các cuộc đàm phán sắp tới về chương trình hạt nhân Iran - lý do được ông Trump đưa ra khi phát động chiến tranh - sẽ không dễ dàng.

“Nếu phía Mỹ đòi hỏi quá mức, chúng tôi sẽ không chấp nhận”, ông Khamenei viết trong một thông điệp.

Theo thỏa thuận, các nhà đàm phán có 60 ngày để thống nhất các vấn đề liên quan tới chương trình hạt nhân của Iran. Văn kiện này cũng đề cập tới việc lập một quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD cho Iran, cùng một số ưu đãi tài chính khác. Phó Tổng thống Vance, người dẫn đầu phái đoàn đàm phán của Washington, cho biết Mỹ cũng sẽ tìm cách hạn chế chương trình tên lửa tầm xa của Tehran.

Khi phát động chiến tranh gần 4 tháng trước, ông Trump tuyên bố mục tiêu của Mỹ là phá hủy chương trình vũ khí hạt nhân của Iran, chấm dứt khả năng Tehran tấn công các nước láng giềng, đồng thời ngăn nước này hỗ trợ các nhóm vũ trang đồng minh trong khu vực.

Dù ban đầu yêu cầu Iran “đầu hàng vô điều kiện”, cuối cùng ông Trump đã ký thỏa thuận khi chưa đạt được mục tiêu nào trong số này.

Các quan chức Mỹ cho rằng tiến trình đàm phán vẫn có thể dẫn tới một thỏa thuận chặt chẽ về chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, những người chỉ trích nhận định Tehran hiện ở vị thế mạnh hơn, sau khi trụ vững trước cuộc tấn công của một siêu cường, thể hiện quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz và giành được các miễn trừ quan trọng khỏi lệnh trừng phạt tài chính của Mỹ.

Iran cũng phát tín hiệu rằng nước này sẽ tiếp tục kiểm soát hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz. Tehran cho biết trong giai đoạn 60 ngày, họ sẽ cấp phép và điều phối tàu thuyền đi qua tuyến hàng hải này, nhưng chưa thu phí trong thời gian đó.

Tại Lebanon, lực lượng Israel tiếp tục tiến hành các cuộc không kích mới vào sáng sớm thứ Năm. Diễn biến này làm dấy lên nghi ngờ về mức độ sẵn sàng của ông Trump trong việc gây sức ép buộc Israel, đồng minh của Mỹ trong cuộc chiến với Iran, dừng chiến dịch quân sự mà ông hiện cam kết chấm dứt.

Thỏa thuận giữa Mỹ và Iran có điều khoản về việc “chấm dứt vĩnh viễn” chiến tranh tại Lebanon, đồng thời bảo đảm “toàn vẹn lãnh thổ và chủ quyền” của nước này. Tuy nhiên, Israel không tham gia các cuộc đàm phán và cho biết không có ý định rút khỏi Lebanon. Nước này cũng công bố một bản đồ mới, cho thấy vùng kiểm soát của Israel tại Lebanon được mở rộng.