Mỹ và Iran ngày thứ Tư (17/6) công bố văn bản thỏa thuận tạm thời do tổng thống hai nước ký nhằm chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump cảnh báo Washington có thể nối lại các cuộc tấn công, thậm chí nhằm vào quan chức Iran, nếu Tehran không thực hiện đúng cam kết...

“Chúng tôi sẽ ném bom dữ dội nếu họ vi phạm thỏa thuận. Tôi không muốn điều đó xảy ra. Tôi muốn họ tôn trọng thỏa thuận”, ông Trump nói về Iran tại một cuộc họp báo tại thượng đỉnh G7.

Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh các nhà đàm phán Mỹ và Iran đang tìm cách đạt một thỏa thuận ngừng bắn lâu dài trong 60 ngày tới. Ông Trump kỳ vọng tiến trình này sẽ giúp mở ra hòa bình ở Trung Đông và kéo giá dầu đi xuống.

Trước đó, ông Trump cũng cảnh báo: “Nếu tôi không hài lòng, nếu họ không hành xử đúng, chúng tôi sẽ quay lại ném bom ngay lập tức”.

Phía Iran không đáp trả những cảnh báo mới từ ông Trump. Thay vào đó, Tehran tập trung ăn mừng thỏa thuận và công bố các bức ảnh được cho là văn bản đầu tiên có chữ ký của cả tổng thống Mỹ và tổng thống Iran kể từ khi nước Cộng hòa Hồi giáo Iran được thành lập năm 1979.

“Những gì chúng tôi tìm cách đạt được bằng hành động quân sự, chúng tôi đã đạt được thông qua đàm phán với kết quả lớn hơn nhiều. Hai cách tiếp cận này hoàn toàn không thể so sánh”, ông Mohammad Baqer Qalibaf nói.”, ông Mohammad Baqer Qalibaf, trưởng đoàn đàm phán Iran, phát biểu trên kênh truyền hình nhà nước. Thỏa thuận với Mỹ bao gồm việc giải phóng hàng tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran.

Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran vào ngày 28/2. Ngay trong ngày đầu tiên, Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei, 86 tuổi, cùng một số lãnh đạo quân sự Iran bị ám sát. Cuộc chiến sau đó nhanh chóng lan rộng thành xung đột khu vực, khiến hơn 7.000 người thiệt mạng, chủ yếu tại Iran và Lebanon.

Xung đột cũng đẩy giá năng lượng tăng mạnh, làm gia tăng áp lực lạm phát và làm dấy lên lo ngại về nguy cơ khủng hoảng nguồn cung lương thực tại các nước đang phát triển.

Thỏa thuận gồm 14 điểm giữa Mỹ và Iran sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn được công bố hồi tháng 4 thêm 60 ngày, bao gồm cả tại Lebanon. Khoảng thời gian này nhằm tạo điều kiện để hai bên đàm phán một thỏa thuận ngừng bắn cuối cùng.

Giới chức Mỹ và Iran cho biết Tổng thống Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã ký bản ghi nhớ bằng tiếng Anh và tiếng Farsi theo hình thức điện tử. Bộ Ngoại giao Iran cho biết thỏa thuận đã có hiệu lực từ ngày thứ Tư.

Ông Trump ký thỏa thuận ngay trước bữa tối long trọng với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron tại Cung điện Versailles. Đây cũng là nơi từng diễn ra lễ ký Hiệp ước Versailles, văn kiện chính thức khép lại Thế chiến thứ nhất

Thỏa thuận cũng đề cập đến việc khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải “không thu phí” qua eo biển Hormuz, dỡ bỏ phong tỏa của Mỹ đối với các hải cảng Iran, miễn trừ các lệnh trừng phạt của Mỹ, giải phóng tài sản bị đóng băng của Tehran và thành lập quỹ đầu tư 300 tỷ USD để tái thiết Iran sau chiến tranh.

Giá dầu tiếp tục giảm trong ngày thứ Tư trước triển vọng eo biển Hormuz được mở lại. Đây là tuyến hàng hải hẹp nằm giữa Iran và Oman, nhưng có vai trò đặc biệt quan trọng đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Giá hợp đồng tương lai dầu Brent có lúc giảm xuống dưới 80 USD/thùng, mức thấp nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Tuy nhiên, giá dầu sau đó phục hồi hơn 1% sau khi ông Trump đe dọa có thể nối lại các cuộc tấn công.

Theo thỏa thuận, Iran cũng cam kết không chế tạo vũ khí hạt nhân, tái khẳng định lập trường mà nước này đã duy trì trong nhiều thập kỷ. Tehran đồng ý để Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) giám sát quá trình pha loãng kho uranium đã làm giàu tại nước này. Tuy nhiên, Iran vẫn bác bỏ yêu cầu của ông Trump về việc đưa lượng uranium này ra khỏi lãnh thổ nước này.

Dù vẫn đưa ra những cảnh báo cứng rắn, ông Trump dường như chưa đạt được nhiều mục tiêu mà ông từng đưa ra khi quyết định phát động chiến tranh. Ngược lại, so với thời điểm trước khi bị tấn công, Iran hiện tiến gần hơn nhiều tới khả năng được nới lỏng các biện pháp trừng phạt.

Bên cạnh đó, kho uranium làm giàu ở mức cao của nước này chưa bị bàn giao. Năng lực tên lửa đạn đạo của Iran chưa bị phá hủy. Tehran cũng chưa chấm dứt việc hỗ trợ các lực lượng chống lại Israel như Hezbollah tại Lebanon.

Ông Trump cũng rút lại cam kết từng đưa ra hồi tháng 2 rằng Mỹ sẽ phá hủy toàn bộ tên lửa của Iran và “san phẳng ngành công nghiệp tên lửa” của nước này.

“Tôi cho rằng nếu các nước khác có tên lửa, thì sẽ hơi bất bằng nếu Iran không được sở hữu một số tên lửa”, ông Trump nói với báo giới tại Paris sau khi rời cuộc gặp thượng đỉnh G7.

Cuộc gặp thượng đỉnh G7 năm nay diễn ra tại thị trấn Evian-les-Bains của Pháp. Địa điểm này nằm bên bờ hồ Geneva, cách nơi phía Mỹ cho biết dự kiến tổ chức lễ ký chính thức thỏa thuận với Iran tại Thụy Sỹ vào thứ Sáu (19/6) khoảng một giờ lái xe. Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei bác bỏ khả năng sẽ có thêm một lễ ký tại Thụy Sỹ. Trả lời kênh tin tức IRIB, ông Baghaei nói rằng tổng thống hai nước đã ký thỏa thuận, vì vậy “sẽ không có lễ ký nào được tổ chức tại Thụy Sỹ”.

Các nhà lãnh đạo châu Âu có cùng quan ngại với Mỹ về chương trình hạt nhân Iran, nhưng chưa bao giờ ủng hộ quyết định phát động chiến tranh của ông Trump. Họ cũng lo ngại Iran đã có thêm lợi thế đàm phán sau khi trụ vững trước các cuộc tấn công của Mỹ và khẳng định quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz.

Trong tuyên bố chung sau thượng đỉnh, các nhà lãnh đạo G7 gồm Pháp, Đức, Anh, Nhật Bản, Italy, Canada và Mỹ kêu gọi ngừng bắn ngay lập tức tại Lebanon. Thỏa thuận Mỹ - Iran cũng yêu cầu chấm dứt các hành động thù địch giữa Israel và Hezbollah - lực lượng được Iran hậu thuẫn. 

Giao tranh tại Lebanon đã giảm nhưng chưa chấm dứt kể từ khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hôm Chủ nhật (14/6). Israel không tham gia đàm phán và hiện vẫn có quân đội kiểm soát miền Nam Lebanon. Nước này tuyên bố sẽ tiếp tục sử dụng vũ lực.