Dự thảo cơ chế hỗ trợ cho người sử dụng đất trong vùng dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đang được hoàn thiện, với mục tiêu xử lý các vấn đề phát sinh từ thực tiễn. Nội dung chính sách tập trung vào những trường hợp đặc thù cần có cách tiếp cận linh hoạt…

Bộ Tư pháp vừa tổ chức họp Hội đồng thẩm định đối với dự thảo Nghị quyết của Chính phủ, quy định chính sách hỗ trợ cho người sử dụng đất, đảm bảo sinh kế, ổn định đời sống và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất áp dụng riêng, thực hiện dự án điện hạt nhân Ninh Thuận.

Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết việc đề xuất chính sách hỗ trợ trong trường hợp trên mang tính đặc thù, ngoại lệ, không hoàn toàn tuân theo những quy định thông thường của pháp luật hiện hành như: Luật Đất đai hay Luật Ngân sách nhà nước. Cơ chế này được đặt trên nền tảng tinh thần của Nghị quyết số 206 của Quốc hội, nhằm xử lý dứt điểm những vướng mắc của dự án. Tuy nhiên, cần lý giải rõ ràng, chặt chẽ về mặt pháp lý, tránh tùy tiện và bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Vì vậy, Thứ trưởng yêu cầu tập trung làm rõ cơ sở pháp lý và các vấn đề đặt ra trong việc xây dựng cơ chế hỗ trợ người dân tại dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Đồng thời cũng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường - cơ quan chủ trì soạn thảo và tỉnh Khánh Hòa làm rõ căn cứ áp dụng Nghị quyết 206; rà soát đầy đủ các nội dung theo 6 tiêu chí thẩm định, bao gồm: sự cần thiết ban hành chính sách; đối tượng áp dụng, nguyên tắc và trình tự, thủ tục thực hiện; sự phù hợp với chủ trương của Đảng và Hiến pháp; tính tương thích với điều ước quốc tế; nguồn lực tài chính bảo đảm thực hiện; và yêu cầu về kỹ thuật lập pháp.

Báo cáo tại phiên thẩm định, đại diện cơ quan chủ trì soạn thảo nêu rõ dự thảo Nghị quyết được xây dựng nhằm kịp thời có chính sách hỗ trợ cho người dân đang sử dụng đất được bảo đảm đời sống, sinh kế và có chỗ ở khi Nhà nước thu hồi đất thực hiện dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Đồng thời, giảm thiểu phát sinh khiếu nại, nhận được sự đồng thuận trong nhân dân, ổn định tình hình an ninh, chính trị, xã hội tại địa phương; đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng thực hiện dự án; khơi thông nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, hội nhập quốc tế. 

Theo đó, dự thảo Nghị quyết gồm 5 điều, quy định về chính sách hỗ trợ cho người sử dụng đất đảm bảo sinh kế, ổn định đời sống và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất áp dụng riêng thực hiện Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Cụ thể là chính sách hỗ trợ người sử dụng đất nông nghiệp có nguồn gốc lấn, chiếm nhưng đã sử dụng ổn định trước ngày 1/7/2014; chính sách hỗ trợ người sử dụng đất có nguồn gốc lấn, chiếm nhưng sử dụng ổn định từ ngày 1/7/2014 đến trước ngày có Nghị quyết số 174/2024/QH15.

Tham dự buổi làm việc, đại diện lãnh đạo UBND tỉnh Khánh Hòa thông tin địa phương đã tiến hành rà soát toàn bộ các trường hợp liên quan và xây dựng phương án hỗ trợ trên cơ sở phân loại cụ thể từng nhóm đối tượng. Trong đó, đối với nhóm sử dụng đất có nguồn gốc lấn chiếm trước ngày 1/7/2014. Sau khi dự án tạm dừng vào năm 2016, những trường hợp này đã được thanh tra, xử lý, nhưng do thay đổi chính sách pháp luật nên không đủ điều kiện cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Để bảo đảm công bằng và giải quyết dứt điểm khiếu nại, tỉnh đề xuất hỗ trợ ở mức bằng một lần giá đất bồi thường.

Đối với nhóm lấn chiếm đất sau ngày 1/7/2014, dù đây là trường hợp vi phạm theo quy định pháp luật, nhưng thực tế người dân đang sinh sống ổn định, có nhà ở nhỏ và không còn nơi ở khác. Trên cơ sở đó, tỉnh Khánh Hòa đề xuất có chính sách hỗ trợ nhằm tạo điều kiện để người dân di dời, ổn định cuộc sống.

Ngoài ra, đại diện tỉnh khẳng định đã hoàn thành 100% việc xác nhận nguồn gốc và quá trình sử dụng đất của những trường hợp liên quan, đồng thời cam kết không mở rộng thêm đối tượng ngoài danh sách đã rà soát để tránh trục lợi chính sách.

Về tiến độ, địa phương cho biết đang chịu áp lực lớn trong việc hoàn thành giải phóng mặt bằng trong năm 2025 nhằm kịp khởi công dự án vào quý 1/2026. Vì vậy, việc sớm ban hành cơ chế đặc thù là điều kiện tiên quyết. Bên cạnh đó, tỉnh đề xuất điều chỉnh các quyết định trước đây theo quy định của Luật Đất đai năm 2024 để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và quyền lợi chính đáng của người dân trong phạm vi cho phép.