Brussels đang tiến hành cấm sử dụng nguồn tài trợ của Liên minh châu Âu (EU) cho các dự án năng lượng sạch có sử dụng biến tần (inverter) cho điện mặt trời và hệ thống lưu trữ pin đến từ các “quốc gia có rủi ro cao”, mà chủ yếu là Trung Quốc. Theo đó, các nhà phát triển dự án sẽ phải chuyển sang sử dụng các giải pháp thay thế từ châu Âu, nhưng điều này có thể khiến hóa đơn năng lượng và chi phí sản xuất tại châu Âu tăng lên.

Các hệ thống điện mặt trời hiện cung cấp 13,4% sản lượng điện của EU và là một trụ cột quan trọng của lưới điện khu vực. Biến tần được xem là “bộ não” của các hệ thống này, có nhiệm vụ chuyển đổi dòng điện một chiều (DC) do các tấm pin tạo thành dòng điện xoay chiều (AC) để sử dụng trong hộ gia đình và doanh nghiệp.

Mặc dù 61% lượng biến tần nhập khẩu vào EU hiện đến trực tiếp từ Trung Quốc, Ủy ban châu Âu hiện đã cấm các tổ chức tài chính như Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) và Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD) tài trợ cho các dự án sử dụng linh kiện của Trung Quốc. Biện pháp này chỉ áp dụng đối với các dự án đang trong quá trình phát triển và các công trình lắp đặt trong tương lai, xuất phát từ các lo ngại về an ninh quốc gia và an ninh mạng.

EU HẠN CHẾ THIẾT BỊ TRUNG QUỐC DO LO NGẠI AN NINH MẠNG 

Theo ông Christoph Podewils, Tổng Thư ký Hiệp hội Các nhà sản xuất Điện mặt trời châu Âu, các biến tần ngày nay đều được kết nối Internet để nhà sản xuất có thể cập nhật phần mềm và thực hiện bảo trì từ xa. Điều đó đồng nghĩa với việc người dùng phải tin tưởng rằng nhà sản xuất sẽ không triển khai các bản cập nhật phần mềm độc hại khiến biến tần gây hư hại cho lưới điện.

“80% các hệ thống điện mặt trời mới được lắp đặt tại EU hiện phụ thuộc trực tiếp vào biến tần sản xuất tại Trung Quốc. Việc một quốc gia kiểm soát tỷ trọng lớn như vậy trong phần cứng của nguồn điện tăng trưởng nhanh nhất châu Âu có thể tạo ra rủi ro nghiêm trọng, làm mất ổn định lưới điện và thậm chí gây mất điện trên diện rộng”, ông nói thêm.

Dẫn một nghiên cứu an ninh mạng của Đại học Kỹ thuật Séc tại Prague, ông Podewils cho biết các nhà nghiên cứu có liên hệ với Trung Quốc đã dành nhiều năm để nghiên cứu lưới điện của các quốc gia khác, như sự cố dây chuyền (cascading failures), tấn công chèn dữ liệu giả (false data injection attacks) và các phương pháp xác định những nút trọng yếu mà nếu bị gián đoạn có thể gây mất điện trên diện rộng.

Báo cáo cũng cho rằng các nguồn năng lượng phân tán như hệ thống điện mặt trời và pin lưu trữ ngày càng xuất hiện trong các nghiên cứu này vừa với vai trò là tài sản của lưới điện, vừa là các điểm có thể bị tấn công.

Tiến độ nhiều dự án bị lùi từ 6- 12 tháng do các chủ đầu tư phải chờ nguồn cung biến tần sản xuất tại châu Âu. Với khoảng 20% các dự án điện mặt trời tại EU nhận hỗ trợ từ EIB, hàng trăm dự án bị ảnh hưởng. Trong số đó có chương trình Solaria Utility Portfolio của Tây Ban Nha trị giá 1,7 tỷ euro, nhằm xây dựng 100 nhà máy điện mặt trời tại Tây Ban Nha, Italy và Bồ Đào Nha.

Các nhà phát triển giờ đây phải tìm nguồn thiết bị từ các nhà sản xuất châu Âu hoặc các đối tác được xem là đáng tin cậy như Nhật Bản và Mỹ. Những nhà cung cấp chính bao gồm SMA Solar Technology của Đức, Fronius International của Áo, Fimer của Italy và Victron Energy của Hà Lan. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi nhanh chóng đang tạo ra những điểm nghẽn về logistics.

Ông Jurgen Reinert, Tổng Giám đốc điều hành SMA, chia sẻ với Euronews rằng “Quyết định này có thể làm tăng mức độ phức tạp đối với các nhà phát triển dự án sử dụng nguồn vốn đầu tư từ EU. Họ sẽ phải xem xét kỹ hơn các lựa chọn nhà cung cấp và đánh giá lại một số giả định của dự án. Đồng thời, chúng tôi nhận thấy một xu hướng rộng lớn hơn: ngoài chi phí và hiệu suất, các yếu tố như an ninh hệ thống, tính minh bạch và khả năng tuân thủ quy định đang trở nên quan trọng hơn trong các quyết định mua sắm”.

Các doanh nghiệp cũng sẽ phải yêu cầu nhà cung cấp chứng nhận rằng các linh kiện bên trong thiết bị, bao gồm bảng mạch và chất bán dẫn, không có nguồn gốc từ Trung Quốc. Các cuộc kiểm tra hải quan được dự báo sẽ tạo thêm những chậm trễ về thủ tục hành chính.

CHI PHÍ DỰ ÁN TĂNG, TIẾN ĐỘ NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO CHẬM LẠI

Lệnh cấm được dự báo sẽ làm tăng chi phí mua sắm khoảng 2% do các giải pháp thay thế từ châu Âu và các nước đồng minh có giá cao hơn, trong khi năng lực sản xuất không thể mở rộng ngay lập tức.

Các nhà sản xuất Trung Quốc được hưởng lợi từ dây chuyền sản xuất tự động hóa cao và thường có thể cung cấp sản phẩm với giá thấp hơn từ 20- 30% so với các đối thủ châu Âu. Trung Quốc cũng đang kiểm soát khoảng 98% chuỗi cung ứng linh kiện cho ngành điện mặt trời và pin lưu trữ, khiến các doanh nghiệp châu Âu vẫn phải phụ thuộc vào nguồn đầu vào từ châu Á, qua đó làm tăng chi phí vận chuyển và trung gian.

Việc giảm phụ thuộc vào hàng nhập khẩu Trung Quốc cũng được dự báo sẽ gây ra các nút thắt nguồn cung tạm thời trong giai đoạn đầu, khi hệ thống logistics chuyển dịch sang các mạng lưới vận tải khu vực tại châu Âu.

“SMA là một ví dụ điển hình với vị thế vững chắc và kinh nghiệm đã được chứng minh trong việc cung cấp các hệ thống phức tạp”, ông Reinert nói. “Trong nhiều trường hợp, tác động thực tế sẽ phụ thuộc vào các yếu tố riêng của từng dự án như tiến độ, yêu cầu chứng nhận và cấu trúc tài chính, hơn là chỉ phụ thuộc vào các hạn chế về nguồn cung”.

“Chi phí có thể tăng đôi chút nhưng thách thức dài hạn là khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng”, ông David Greau, Tổng Thư ký nghiệp đoàn năng lượng Pháp Enerplan, nói với Euronews. “Việc tái công nghiệp hóa toàn bộ chuỗi giá trị, từ tấm pin mặt trời đến biến tần, là một phần của nỗ lực đó. Chúng ta cần một ngành công nghiệp châu Âu đủ mạnh”.

Quyết định này cũng sẽ ảnh hưởng đến tốc độ triển khai năng lượng tái tạo. Khi các dự án lớn phải thay thế thiết bị Trung Quốc, tốc độ bổ sung nguồn điện tái tạo giá rẻ vào lưới điện sẽ tạm thời chậm lại.

Ông Greau nói thêm: “Điều cần thiết là phải đảm bảo lộ trình triển khai phù hợp, chỉ áp dụng các yêu cầu ‘Made in Europe’ khi ngành công nghiệp trong nước đã đủ năng lực đáp ứng. Khi đạt được lợi thế về quy mô, các sản phẩm châu Âu sẽ trở nên cạnh tranh hơn, ngay cả khi vẫn cần thêm sự hỗ trợ trong giai đoạn đầu mở rộng sản xuất. Về lâu dài, toàn bộ ngành sẽ được hưởng lợi.”

ĐÁNH ĐỔI GIỮA GIÁ ĐIỆN VÀ KHẢ NĂNG TỰ CHỦ CHIẾN LƯỢC

Việc giảm hóa đơn năng lượng cho người tiêu dùng có thể đến muộn hơn so với kỳ vọng trong Chiến lược Năng lượng Mặt trời của EU, vốn dự báo người dân sẽ bắt đầu được hưởng lợi trong giai đoạn 2025- 2026 và giá điện bán buôn sẽ giảm từ 4- 25% vào năm 2030.

Trong giai đoạn 2027- 2030, các nhà sản xuất châu Âu được kỳ vọng sẽ mở rộng mạnh mẽ năng lực sản xuất nội địa theo Đạo luật Công nghiệp Phát thải ròng bằng Không (Net-Zero Industry Act).

Chi phí sản xuất trong nước cao hơn nhiều khả năng sẽ được phản ánh vào mức giá điện cơ sở, khiến giá năng lượng trong dài hạn trở nên cao hơn đôi chút nhưng đồng thời an toàn và ổn định hơn.

Những người ủng hộ chính sách này cho rằng đây là sự đánh đổi cần thiết để có được một hệ thống điện an toàn hơn. Việc loại bỏ phần mềm Trung Quốc khỏi các hạ tầng năng lượng trọng yếu sẽ giúp giảm nguy cơ các cuộc tấn công mạng do nhà nước bảo trợ gây ra những sự cố mất điện trên diện rộng, đồng thời tạo cú hích đáng kể cho ngành công nghiệp năng lượng sạch của châu Âu.