Trong bối cảnh giá dầu và khí đốt toàn cầu tăng mạnh do xung đột với Iran, năng lượng mặt trời đang nổi lên như một “tấm đệm” quan trọng giúp châu Âu giảm chi phí nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch. Một phân tích mới cho thấy hệ thống điện mặt trời hiện hữu đã giúp khu vực này tiết kiệm khoảng 12,8 tỷ euro chỉ trong hơn ba tháng đầu của cuộc khủng hoảng…

Cuộc xung đột với Iran đang tiếp tục tạo ra những tác động đáng kể đối với thị trường năng lượng toàn cầu, đặc biệt là tại châu Âu - khu vực vốn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung nhiên liệu nhập khẩu. Trong bối cảnh giá dầu và khí đốt tăng mạnh, các nguồn năng lượng tái tạo, nhất là điện mặt trời và điện gió, đang chứng minh vai trò ngày càng quan trọng trong việc bảo đảm an ninh năng lượng cũng như giảm chi phí cho người tiêu dùng.

ĐIỆN MẶT TRỜI TRỞ THÀNH “LÁ CHẮN” CHO CHÂU ÂU KHI GIÁ DẦU, KHÍ ĐỐT TĂNG MẠNH

Một trong những nguyên nhân chính khiến thị trường năng lượng toàn cầu trở nên bất ổn là vị trí địa chiến lược đặc biệt của Iran.

Nước này có ảnh hưởng đáng kể đối với eo biển Hormuz - tuyến vận tải hàng hải được xem là một trong những “huyết mạch” năng lượng của thế giới. Thông thường, khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ toàn cầu được vận chuyển qua khu vực này. Vì vậy, bất kỳ nguy cơ gián đoạn nào tại Hormuz đều có thể nhanh chóng tác động đến giá năng lượng quốc tế.

Theo Euronews, giá dầu Brent - loại dầu thô được sử dụng làm chuẩn tham chiếu cho thị trường toàn cầu - vẫn duy trì ở mức biến động cao kể từ khi chiến sự bùng phát.

Ngày 4/6, dầu Brent được giao dịch ở mức 95 USD/thùng, tương đương khoảng 81 euro/thùng. So với thời điểm trước khi xung đột bắt đầu vào ngày 27/2, giá dầu đã tăng thêm khoảng 20 euro mỗi thùng.

Không chỉ dầu mỏ, thị trường khí đốt tự nhiên tại châu Âu cũng chịu áp lực đáng kể. Giá khí đốt chuẩn TTF của Hà Lan - chỉ số tham chiếu quan trọng của thị trường khí đốt châu Âu - đã tăng mạnh kể từ khi chiến sự nổ ra. Trong một số giai đoạn của tháng 3, giá khí đốt thậm chí tăng gần 50%.

Đối với các nền kinh tế châu Âu vốn vẫn đang trong quá trình giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, diễn biến này làm gia tăng áp lực lên chi phí sản xuất, hóa đơn điện năng của người dân cũng như năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. 

Theo SolarPower Europe, riêng hệ thống điện mặt trời hiện có tại châu Âu đã giúp giảm đáng kể nhu cầu nhập khẩu dầu khí và hạn chế tác động của biến động giá quốc tế đối với thị trường năng lượng nội địa.

Bà Walburga Hemetsberger, Tổng giám đốc SolarPower Europe, cho rằng cuộc khủng hoảng hiện nay đang thúc đẩy người dân và doanh nghiệp châu Âu chuyển mạnh hơn sang sử dụng năng lượng mặt trời.

“Người dân châu Âu đang lựa chọn điện mặt trời trong thời điểm khủng hoảng này”, bà nhận định.

Những bài học rút ra từ hơn 100 ngày đầu của cuộc xung đột cho thấy châu Âu cần tiếp tục đầu tư vào các giải pháp năng lượng linh hoạt không dựa trên nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt là các hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin.

Bà Walburga Hemetsberger

Các công nghệ lưu trữ được xem là yếu tố quan trọng giúp tối đa hóa hiệu quả của các nguồn năng lượng tái tạo như điện mặt trời và điện gió, vốn phụ thuộc vào điều kiện thời tiết.

SolarPower Europe cho rằng nếu kết hợp hiệu quả giữa phát điện tái tạo và các hệ thống lưu trữ hiện đại, châu Âu không chỉ có thể giảm hóa đơn điện năng cho người dân mà còn tăng cường an ninh năng lượng trong dài hạn.

Tuy nhiên, tổ chức này cũng nhấn mạnh "để duy trì đà phát triển hiện nay, Liên minh châu Âu cần triển khai thêm các biện pháp hỗ trợ cụ thể, đồng thời xây dựng các công cụ tài chính đủ mạnh nhằm thúc đẩy đầu tư vào lĩnh vực năng lượng sạch."

 HIỆU QUẢ THỰC TẾ CỦA QUÁ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI NĂNG LƯỢNG Ở TÂY BAN NHA VÀ ANH

Nhiều quốc gia châu Âu đã chứng minh lợi ích của việc chuyển đổi hệ thống năng lượng sang các nguồn tái tạo ngay từ trước khi xung đột với Iran nổ ra.

Một trong những ví dụ nổi bật được Euronews đề cập là Tây Ban Nha. Trong vòng chưa đầy một thập niên, quốc gia Nam Âu này đã đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng với tốc độ thuộc nhóm cao nhất châu lục.

Kể từ năm 2019, Tây Ban Nha đã tăng gấp đôi công suất điện gió và điện mặt trời. Tổng công suất bổ sung vượt 40 GW.

Để hình dung quy mô này, một nhà máy điện có công suất 1 GW có thể đáp ứng nhu cầu điện của khoảng 876.000 hộ gia đình trong một năm, giả định mức tiêu thụ trung bình đạt 10.000 kWh/hộ.

Theo báo cáo do tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember công bố năm 2025, sự phát triển mạnh mẽ của điện gió và điện mặt trời đã làm thay đổi đáng kể cấu trúc thị trường điện Tây Ban Nha.

Báo cáo cũng nhấn mạnh rằng tốc độ giảm phụ thuộc vào điện khí tại Tây Ban Nha diễn ra nhanh hơn so với nhiều quốc gia châu Âu khác vốn phụ thuộc lớn vào khí đốt, bao gồm Italy và Đức.

Theo cơ chế vận hành của phần lớn thị trường điện châu Âu, giá điện bán buôn theo giờ thường được xác định bởi nhà máy phát điện có chi phí cao nhất đang tham gia đáp ứng nhu cầu của hệ thống. Trong nhiều trường hợp, vai trò này thuộc về các nhà máy điện sử dụng khí đốt hoặc than đá.

Khi tỷ trọng điện gió và điện mặt trời tăng lên, lượng điện sản xuất từ các nguồn có chi phí thấp hơn sẽ thay thế dần sản lượng từ các nhà máy nhiên liệu hóa thạch. Kết quả là số giờ mà khí đốt hoặc than đá quyết định giá điện giảm xuống đáng kể.

Điều này giúp hạn chế tác động từ các đợt tăng giá nhiên liệu trên thị trường quốc tế đối với hóa đơn điện năng của người tiêu dùng, đồng thời lý giải vì sao ngày càng nhiều quốc gia châu Âu tiếp tục đẩy mạnh đầu tư vào năng lượng tái tạo.

Không chỉ Tây Ban Nha, Vương quốc Anh cũng đang ghi nhận những kết quả đáng chú ý từ quá trình chuyển đổi năng lượng. Ngày 26/3, sản lượng điện gió của Anh đạt mức cao kỷ lục 23.880 MW. Theo tính toán, lượng điện này đủ đáp ứng nhu cầu của khoảng 23 triệu hộ gia đình.

Bà Tara Singh, đại diện RenewableUK, nhấn mạnh rằng điện gió và điện mặt trời giá rẻ đã góp phần đẩy các nhà máy điện khí đắt đỏ ra khỏi hệ thống trong nhiều thời điểm.

Tỷ trọng điện khí đã giảm xuống mức thấp nhất trong gần hai năm, chỉ còn chiếm khoảng 2,3% tổng sản lượng điện của Anh trong ngày ghi nhận kỷ lục. “Đó chính là hình ảnh thực tế của quá trình chuyển đổi năng lượng”, bà Singh nhận định.

Theo RenewableUK, những kết quả này cho thấy tầm quan trọng của việc tiếp tục phát triển các dự án năng lượng sạch mới trong những năm tới nhằm tăng cường khả năng tự chủ năng lượng và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu.

NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO LẦN ĐẦU TIÊN VƯỢT NHIÊN LIỆU HÓA THẠCH TẠI EU

Xu hướng này không chỉ diễn ra tại một vài quốc gia riêng lẻ mà đang lan rộng trên toàn Liên minh châu Âu.

Theo số liệu của Ember, năm 2025 đánh dấu một cột mốc lịch sử khi lần đầu tiên điện gió và điện mặt trời tạo ra lượng điện nhiều hơn các nguồn nhiên liệu hóa thạch trên phạm vi toàn EU. Hai nguồn năng lượng tái tạo này chiếm khoảng 30% tổng sản lượng điện của khối, cao hơn tỷ trọng điện từ nhiên liệu hóa thạch khoảng 1 điểm phần trăm.

Các chuyên gia đánh giá đây là bước ngoặt quan trọng trong tiến trình chuyển đổi năng lượng của châu Âu, đồng thời phản ánh hiệu quả của các chính sách đầu tư vào năng lượng sạch trong nhiều năm qua.

Xét theo tỷ lệ sử dụng điện xanh, Áo hiện là quốc gia dẫn đầu châu Âu. Năm 2024, khoảng 90% lượng điện tiêu thụ của nước này đến từ các nguồn năng lượng tái tạo, trong đó thủy điện đóng vai trò chủ đạo nhờ hệ thống 16 nhà máy thủy điện lớn.

Thụy Điển đứng thứ hai với tỷ lệ 88%, dựa chủ yếu vào điện gió và thủy điện. Đan Mạch xếp thứ ba với khoảng 80% điện năng được sản xuất từ các nguồn tái tạo. Các vị trí tiếp theo thuộc về Georgia (68,4%), Tây Ban Nha (65,8%), Bồ Đào Nha (65,8%) và Croatia (58%).

Ở chiều ngược lại, Malta vẫn là quốc gia có tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo thấp nhất trong danh sách, chỉ đạt 10,7%.

Trong bối cảnh thị trường dầu khí toàn cầu tiếp tục chịu tác động từ các yếu tố địa chính trị, kết quả mà SolarPower Europe công bố cho thấy năng lượng tái tạo không chỉ là một giải pháp môi trường mà còn đang trở thành công cụ kinh tế và an ninh chiến lược.

Việc tiết kiệm được 12,8 tỷ euro chỉ trong hơn 100 ngày khủng hoảng là minh chứng rõ nét cho khả năng của điện mặt trời trong việc giúp châu Âu giảm thiểu tác động từ biến động năng lượng toàn cầu, đồng thời củng cố nền tảng cho một hệ thống năng lượng tự chủ và bền vững hơn trong tương lai.