Áo được xem là một trong những hình mẫu thành công của châu Âu trong việc duy trì sức sống cho nông thôn và thu hút thế hệ trẻ gắn bó với nghề nông. Sự kết hợp giữa các trang trại gia đình, chính sách hỗ trợ hiệu quả, đào tạo nghề bài bản và chuỗi tiêu thụ địa phương đang góp phần tạo nên một nền nông nghiệp bền vững cùng những cộng đồng nông thôn năng động…

Ở tuổi 46, ông Josef Quehenberger tự hào khi giới thiệu mình là một người nông dân. Trước đây từng làm việc trong lĩnh vực bán hàng, ông quyết định trở về tiếp quản trang trại gia đình tại thị trấn Abtenau, gần Salzburg, cách đây khoảng 15 năm.

NÔNG NGHIỆP VẪN LÀ MỘT NGHỀ ĐÁNG TỰ HÀO

Ngày nay, ông vừa chăn nuôi cừu, bò và gà tây, vừa phát triển thêm nhiều sản phẩm có giá trị gia tăng. Lông cừu được tận dụng để sản xuất viên nén phục vụ làm vườn, trong khi thịt gà tây hữu cơ được ông trực tiếp giao cho khách hàng. Cách làm này giúp trang trại không chỉ bán nguyên liệu thô mà còn tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Theo ông Josef, điều quan trọng nhất không chỉ là thu nhập mà còn là cảm giác được tiếp nối truyền thống gia đình. Ông cho biết mình là thế hệ thứ 10 quản lý trang trại, một cơ sở đã tồn tại qua dịch bệnh, chiến tranh thế giới, các cuộc khủng hoảng kinh tế và cả đại dịch Covid-19.

Câu chuyện của ông phản ánh thực tế khá phổ biến tại nhiều vùng nông thôn Áo, nơi nghề nông vẫn được nhìn nhận như một nghề nghiệp có giá trị xã hội và có khả năng mang lại cuộc sống ổn định.

Tại Abtenau, thị trấn chỉ có khoảng 6.000 dân nhưng sở hữu hơn 200 trang trại đang hoạt động. Đây là mật độ sản xuất nông nghiệp khá cao so với nhiều khu vực nông thôn khác ở châu Âu.

Bà Johanna Wallinger, người đã gắn bó với địa phương này hơn 30 năm, hiện điều hành một trang trại với khoảng 200 con dê cùng cơ sở sản xuất phô mai. Theo bà, một trong những lợi thế lớn nhất của nông nghiệp Áo là khả năng duy trì mô hình sản xuất tự nhiên, quy mô vừa phải và gần gũi với người tiêu dùng.

Người dân không chỉ mua sản phẩm mà còn biết rõ ai là người làm ra sản phẩm đó, trang trại nằm ở đâu và quy trình sản xuất diễn ra như thế nào. Chính sự minh bạch này tạo nên niềm tin và giúp nông sản địa phương có chỗ đứng riêng trên thị trường.

GIỮ GIÁ TRỊ GIA TĂNG Ở LẠI VỚI NÔNG THÔN

Một trong những điểm khác biệt của nông nghiệp Áo là nỗ lực giữ phần lớn giá trị gia tăng ở lại với cộng đồng nông thôn thay vì để thất thoát qua các tầng nấc trung gian.

Tại Abtenau, khoảng 60 nhà sản xuất địa phương cùng cung cấp thịt, sữa, phô mai, rau củ, thảo mộc và nhiều sản phẩm khác cho một cửa hàng hợp tác xã trong khu vực. Đây là mô hình phân phối ngắn từ trang trại đến bàn ăn, giúp giảm đáng kể chi phí trung gian và tạo mối liên hệ trực tiếp giữa người sản xuất với người tiêu dùng.

Theo những người vận hành mô hình, mục tiêu không đơn thuần là bán được hàng mà còn tạo ra một hệ sinh thái kinh tế địa phương, nơi lợi nhuận tiếp tục được tái đầu tư cho cộng đồng.

Mô hình này đặc biệt phù hợp với cơ cấu nông nghiệp của Áo, vốn được đặc trưng bởi hàng chục nghìn trang trại gia đình quy mô nhỏ và vừa. Thay vì cạnh tranh bằng sản lượng với các nhà sản xuất công nghiệp lớn, các trang trại tập trung vào chất lượng, tính địa phương và sự khác biệt của sản phẩm.

Bên cạnh đó, vai trò của chính quyền địa phương và các tổ chức nghề nghiệp cũng được đánh giá rất cao. Phòng Nông nghiệp Salzburg hiện có khoảng 35.000 thành viên và cung cấp hàng loạt dịch vụ hỗ trợ cho nông dân, từ đào tạo kỹ năng sản xuất, tư vấn pháp lý, hướng dẫn kinh doanh cho đến hỗ trợ tiếp cận các chương trình trợ cấp của chính phủ.

Theo ông Rupert Quehenberger, Chủ tịch Phòng Nông nghiệp Salzburg, những thách thức mà nông dân Áo đang đối mặt không khác nhiều so với phần còn lại của châu Âu. Họ cũng phải giải quyết bài toán chi phí sản xuất tăng cao, các quy định hành chính phức tạp và sức ép cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, thay vì chạy theo cuộc đua về quy mô, ngành nông nghiệp Áo lựa chọn chiến lược dựa trên chất lượng. Nhận thức rõ rằng không thể cạnh tranh với các tập đoàn nông nghiệp quy mô lớn về sản lượng hay giá thành, các trang trại tập trung xây dựng thương hiệu dựa trên nguồn gốc xuất xứ, phương thức sản xuất và độ tin cậy của sản phẩm.

Để hỗ trợ chiến lược này, Salzburg đã phát triển hệ thống chứng nhận nguồn gốc địa phương cho nông sản và thực phẩm. Hiện có khoảng 2.800 sản phẩm được cấp chứng nhận cùng hàng trăm nhà hàng, cơ sở dịch vụ ăn uống và bếp ăn công cộng tham gia chương trình. Việc chứng nhận không chỉ giúp nâng cao giá trị thương mại mà còn tạo động lực để các cơ sở sản xuất tiếp tục duy trì tiêu chuẩn chất lượng cao.

ĐÀO TẠO THẾ HỆ KẾ CẬN CHO TƯƠNG LAI NÔNG THÔN

Nếu chính sách hỗ trợ và thị trường giúp nông dân duy trì hoạt động hôm nay, thì giáo dục được xem là chìa khóa bảo đảm tương lai của nông nghiệp Áo.

Hiện nước này có khoảng 70 trường chuyên đào tạo nông nghiệp. Đây là mạng lưới đóng vai trò quan trọng trong việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho khu vực nông thôn trong nhiều thập kỷ qua.

Trường Nông nghiệp Winklhof gần Salzburg là một ví dụ điển hình. Trường hiện đào tạo khoảng 260 học sinh trong độ tuổi từ 14 đến 17. Theo ban lãnh đạo nhà trường, số lượng hồ sơ đăng ký đã tăng mạnh trong vòng 5 năm gần đây, cho thấy nghề nông đang lấy lại sức hấp dẫn đối với một bộ phận giới trẻ.

Điểm đáng chú ý là chương trình đào tạo không chỉ tập trung vào kỹ thuật canh tác hay chăn nuôi. Học sinh còn được trang bị kiến thức về kinh doanh, quản trị, marketing, tài chính và phát triển sản phẩm.

Trong bối cảnh nông nghiệp ngày càng gắn với công nghệ, thương mại điện tử và các tiêu chuẩn phát triển bền vững, những kỹ năng này được xem là điều kiện cần thiết để các trang trại gia đình có thể tồn tại và phát triển.

Theo nhiều nông dân tại Salzburg, việc truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ cũng quan trọng không kém việc đầu tư vào cơ sở vật chất hay chính sách hỗ trợ.

Nếu người làm nông chỉ liên tục nói về khó khăn, áp lực và những mặt tiêu cực của nghề nghiệp, thế hệ tiếp theo sẽ không có động lực để tiếp tục gắn bó với lĩnh vực này. Ngược lại, khi nghề nông được nhìn nhận như một công việc có giá trị, có thu nhập và có cơ hội phát triển, việc thu hút người trẻ sẽ trở nên dễ dàng hơn.

Kinh nghiệm của Áo cho thấy phát triển nông nghiệp bền vững không chỉ là câu chuyện về năng suất hay sản lượng, mà còn là bài toán duy trì sinh kế, bảo tồn cộng đồng và tạo động lực để thế hệ trẻ tiếp tục gắn bó với nông thôn.

Khi người nông dân có thể sống được bằng nghề, giá trị gia tăng được giữ lại trong cộng đồng và người tiêu dùng trở thành một phần của chuỗi phát triển, nông nghiệp không chỉ tạo ra thực phẩm mà còn góp phần xây dựng một nền kinh tế xanh, bao trùm và có khả năng chống chịu tốt hơn trước những biến động của tương lai.