Những giàn dưa lưới xanh mướt trong hệ thống nhà màng hiện đại ở xã Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hoá hôm nay là minh chứng sống động cho hành trình chuyển đổi táo bạo của Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Thiệu Hưng. Từ những thửa ruộng lúa năng suất thấp, mô hình nông nghiệp công nghệ cao đã giúp người nông dân nơi đây tự tin làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

Giữa tháng 10, sau những trận mưa rào kéo dài, trên cánh đồng khu phố 1, xã Thiệu Hóa, những giàn dưa lưới trong các nhà màng khang trang đang đua nhau vươn xanh. Hệ thống tưới nhỏ giọt hoạt động đều đặn, tạo nên khung cảnh trù phú và hiện đại. Ít ai ngờ rằng, trước đây nơi này chỉ là những thửa ruộng trồng lúa năng suất thấp, thu nhập bấp bênh.

Người gắn bó và góp phần làm nên sự thay đổi đó là anh Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Thiệu Hưng. Sau khi tốt nghiệp Đại học Nông nghiệp Thái Nguyên, anh Dũng trở về quê hương lập nghiệp, cùng ban quản trị hợp tác xã nỗ lực vượt qua giai đoạn khó khăn.

Từ năm 2001, Hợp tác xã Thiệu Hưng đã nổi tiếng trong vùng với mô hình sản xuất lúa lai F1, hợp tác cùng ba doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực giống cây trồng. Nhờ mô hình liên kết sản xuất này, thu nhập của người dân tăng gấp 1,5 đến 4 lần so với trồng lúa thường.

Tuy nhiên, khi diện tích đất nông nghiệp dần bị thu hẹp do chuyển đổi mục đích sử dụng, hợp tác xã đối mặt nguy cơ giảm quy mô sản xuất. Một phần đất chuyển thành cụm công nghiệp, phần khác giao cho doanh nghiệp sản xuất lúa hữu cơ. Trong bối cảnh đó, Công ty Mía đường Lam Sơn đề xuất chuyển giao công nghệ nhà màng và bao tiêu sản phẩm dưa lưới, mở ra hướng đi mới đầy triển vọng cho hợp tác xã.

“Ban đầu, nhiều xã viên còn nghi ngờ, ai cũng hỏi trồng dưa rồi bán cho ai, khí hậu có phù hợp không. Nhưng nếu không thử thì sẽ không thể tiến lên,” anh Dũng nhớ lại.

Năm 2019, hợp tác xã bắt đầu thí điểm 2.000 m2 nhà màng trồng dưa lưới. Kết quả vượt ngoài mong đợi khi năng suất, giá bán và hiệu quả kinh tế đều cao hơn trồng lúa nhiều lần. Thành công này đã trở thành động lực để mở rộng quy mô sản xuất.

Đến nay, Hợp tác xã Thiệu Hưng đã phát triển 4 ha nhà màng, trong đó 1,5 ha do hợp tác xã trực tiếp đầu tư, 2,5 ha do các xã viên đảm nhận, với tổng vốn đầu tư gần 10 tỷ đồng. Mỗi ha dưa mang lại doanh thu 3–3,5 tỷ đồng mỗi năm, lợi nhuận đạt khoảng một phần ba.

Thoạt đầu, hợp tác xã phụ thuộc vào hợp đồng bao tiêu với Công ty Lam Sơn. Nhưng với mong muốn tự chủ và xây dựng thương hiệu riêng, anh Dũng đã chủ động tìm đầu ra. “Tôi mang từng quả dưa đi giới thiệu. Có người khuyên bỏ nhãn hợp tác xã cho dễ bán, nhưng tôi nhất định giữ lại thương hiệu. Dù bán ít, tôi vẫn muốn người tiêu dùng biết đến dưa Thiệu Hưng,” anh kể.

Sự kiên định ấy đã mang lại “trái ngọt”. Dưa lưới VietGAP Thiệu Hưng hiện có mặt tại nhiều tỉnh, thành như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Thái Bình… và được công nhận sản phẩm OCOP 4 sao cấp tỉnh. Hợp tác xã tạo việc làm ổn định cho 15 lao động với thu nhập 5–7 triệu đồng mỗi tháng, cùng hơn 20 lao động thời vụ.

Toàn bộ quy trình sản xuất tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn VietGAP. “Mỗi ha, chúng tôi chi khoảng 20 triệu đồng cho phân bón hữu cơ – cao gấp ba lần so với phân thường, nhưng đổi lại, sản phẩm an toàn và giữ được uy tín lâu dài,” anh Dũng cho biết.

Không chỉ chú trọng kỹ thuật, hợp tác xã còn nuôi ong mật để thụ phấn tự nhiên, giúp quả đồng đều và giữ hương vị đặc trưng. Nhờ đó, giống dưa “Kim Hoàng Hậu Lam Sơn” của Thiệu Hưng ngày càng được thị trường ưa chuộng.

Song song với mở rộng diện tích nhà màng, hợp tác xã đang triển khai dự án kho lạnh và khu trưng bày sản phẩm, hướng tới hoàn thiện chuỗi sản xuất – bảo quản – tiêu thụ. Ngoài dưa lưới, đơn vị còn trồng thử nghiệm 160 gốc nho sữa, dự kiến cho thu hoạch trong năm tới.

Thành công của mô hình đã góp phần hiện thực hóa Nghị quyết số 13-NQ/TU của tỉnh Thanh Hóa về phát triển vùng sản xuất tập trung ứng dụng công nghệ cao, hình thành chuỗi giá trị nông nghiệp.

Ông Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Thiệu Hóa, nhận xét: “Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Thiệu Hưng đã thể hiện vai trò tiên phong của kinh tế tập thể trong nông nghiệp hiện đại. Mô hình này giúp người dân thay đổi tư duy, coi nông nghiệp là ngành sản xuất hàng hóa có giá trị, chứ không chỉ là nghề mưu sinh.”

Tuy nhiên, hành trình phát triển của hợp tác xã không ít gian nan. Vốn đầu tư lớn, rủi ro thiên tai và áp lực thị trường luôn là thách thức thường trực. Trận bão số 5 vừa qua khiến nhiều nhà màng bị ngập nước, xã viên phải thức đêm bơm nước cứu dưa. “Đây là xí nghiệp ngoài trời – trời cho thì hưởng, trời thử thách thì phải cố,” anh Dũng chia sẻ.

Sau mỗi thử thách, tập thể hợp tác xã lại thêm kinh nghiệm và bản lĩnh. Những người nông dân từng chỉ quen với cây lúa nay đã biết vận hành hệ thống tưới, điều chỉnh nhiệt độ bằng điện thoại, ghi chép điện tử quy trình sản xuất. Nông nghiệp công nghệ cao không còn là điều xa lạ.

Hai mươi năm trước, người dân nơi đây chỉ gắn bó với cây lúa, thì nay đã tự hào với nông sản sạch mang thương hiệu riêng. Từ hợp tác xã chuyên sản xuất giống lúa, Thiệu Hưng đã trở thành điểm sáng của nông nghiệp công nghệ cao xứ Thanh.

Năm 2024, Hợp tác xã được Liên minh Hợp tác xã Việt Nam tặng bằng khen và tiếp tục được tôn vinh trong danh sách mô hình tiêu biểu toàn quốc năm 2025.

“Chuyển từ trồng giống lúa sang dưa lưới là bước đi táo bạo, nhưng đúng hướng,” anh Dũng khẳng định; đồng thời nhấn mạnh: “Nếu người nông dân không đổi mới, thì đất sẽ bị bỏ lại. Khi biết áp dụng khoa học, ngay trên mảnh đất quê hương, chúng ta vẫn có thể làm giàu.”