Trong bối cảnh ngành thời trang toàn cầu chịu áp lực về sự minh bạch và tính bền vững, blockchain trở thành một công cụ quan trọng nhằm giải quyết những lo ngại từ phía người tiêu dùng cũng như yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường…

Điểm nổi bật của blockchain là khả năng lưu trữ dữ liệu bất biến. Mỗi giao dịch, từ khâu sản xuất đến khâu phân phối, được ghi lại thành một khối dữ liệu và liên kết với nhau bằng mật mã. Điều này đảm bảo rằng thông tin không thể bị thay đổi hoặc xóa bỏ.

Theo tờ The Fashion Law, chuỗi cung ứng dệt may là mạng lưới đa tầng trải dài qua nhiều quốc gia. Tuy nhiên, từ trước đến nay thông tin của ngành thường bị phân mảnh, không chuẩn hóa, làm suy yếu khả năng xác minh những tuyên bố về “hữu cơ”, “tái chế”, “thân thiện môi trường”...

Trong khi đó, người tiêu dùng thế hệ Millennials và Gen Z ngày càng đòi hỏi bằng chứng số có thể truy xuất. Nhà đầu tư yêu cầu dữ liệu ESG nhất quán, còn các thị trường lớn như EU thì đặt ra yêu cầu tuân thủ mới như hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số DPP…

Do đó, doanh nghiệp thời trang giờ đây phải có khả năng cung cấp dữ liệu về thành phần nguyên liệu, khả năng sửa chữa, tái chế và tác động môi trường ở cấp từng đơn vị sản phẩm, thay vì báo cáo tổng hợp. Chẳng hạn, một chiếc áo len có thể được gắn mã QR, người mua chỉ cần quét mã sẽ biết nguyên liệu len đến từ trang trại nào, được nhuộm tại đâu, sản xuất trong điều kiện lao động ra sao và đã qua những khâu vận chuyển nào.

Ở thị trường hàng xa xỉ, nơi giá trị lớn gắn với câu chuyện nguồn gốc và tính xác thực, Aura Blockchain Consortium do các tập đoàn như LVMH, Prada Group, Cartier và OTB đồng sáng lập đã tiêu chuẩn hóa cách thức cấp “danh tính số” cho từng món hàng xa xỉ, nhằm vừa chống hàng giả vừa mở rộng trải nghiệm khách hàng (xác thực hậu mua, lịch sử sở hữu, dịch vụ kèm theo).

Aura tự xác định sứ mệnh “thiết lập chuẩn công nghệ cho ngành xa xỉ” và cung cấp giải pháp “blockchain-agnostic” cho các thương hiệu tham gia, qua đó tạo “ngôn ngữ chung” để đưa dữ liệu nguồn gốc lên chuỗi với quy mô hàng chục triệu sản phẩm. Sau cùng, khi vòng đời sản phẩm được kéo dài thêm nhờ thị trường đồ cũ, sửa chữa, tái chế, blockchain tiếp tục là hạ tầng cho câu chuyện tuần hoàn.

Hiện nhiều thương hiệu lớn trên thế giới như H&M, Nike hay Gucci đã bắt đầu triển khai thử nghiệm blockchain nhằm theo dõi nguyên liệu bền vững, đặc biệt trong bối cảnh Liên minh châu Âu và nhiều quốc gia siết chặt quy định về tiêu chuẩn môi trường. Không chỉ các thương hiệu cao cấp, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng tìm cách tham gia nền tảng blockchain tập trung hoặc hợp tác với các startup công nghệ để tạo dựng niềm tin với khách hàng.

Các sản phẩm có thể gắn mã QR, thẻ NFC hay RFID để người tiêu dùng dễ dàng quét và truy xuất nguồn gốc theo thời gian thực. Ngoài ra, các hợp đồng thông minh còn cho phép tự động hóa việc kiểm tra tiêu chuẩn môi trường, chứng chỉ lao động hay kiểm định chất lượng. Điều này góp phần củng cố niềm tin của người tiêu dùng, đặc biệt là thế hệ trẻ vốn quan tâm đến trách nhiệm xã hội và minh bạch trong sản xuất.

Kể từ khi ra mắt cách đây 6 năm, TextileGenesis đã giành được Giải thưởng Thay đổi toàn cầu (Global Change Award) trị giá 150.000 Euro (180.000 USD) cho những đổi mới thúc đẩy ngành thời trang xanh hơn và điều hành một dự án thử nghiệm với thương hiệu thời trang H&M, xác định polyester tái chế và len được chứng nhận thân thiện môi trường.

Nhà sản xuất dệt may có trụ sở tại Áo Lenzing, chủ cũ của Gautam, đã làm việc với TextileGenesis từ năm 2019 và đã triển khai công nghệ này cho 120 khách hàng và đối tác ở Ấn Độ, Bangladesh và Pakistan.

Phó chủ tịch quản lý kinh doanh toàn cầu của Lenzing, Florian Heubrandner, cho biết blockchain đã đảm bảo cho "tính minh bạch chưa từng có" trong giao dịch với các thương hiệu và nhà bán lẻ. "Blockchain cho phép họ xem chính xác nơi sợi được kéo thành sợi, nơi sợi được dệt và nơi sản xuất thành phẩm cuối cùng", ông cho biết.

Năm nay, TextileGenesis có kế hoạch làm việc với các thương hiệu và nhà sản xuất ở Ấn Độ, Bangladesh và Trung Quốc. Nhà sáng lập Gautam cho biết: "Các thương hiệu đang có những cam kết về tính bền vững đối với người tiêu dùng về vật liệu họ đang sử dụng. Họ sẽ phải chắc chắn rằng sản phẩm của họ là chính hãng và tuân thủ nghiêm ngặt những tiêu chuẩn khắt khe về chất lượng mà thương hiệu đề ra".

Tại Việt Nam, việc ứng dụng blockchain trong thời trang đang dần được chú ý, nhất là ở các doanh nghiệp xuất khẩu tại Bình Dương, Đồng Nai và TP.HCM nhằm đáp ứng yêu cầu từ đối tác quốc tế.

Chẳng hạn, startup Wowtrace phát triển nền tảng truy xuất nguồn gốc kết hợp AI và IoT để theo dõi toàn bộ quy trình dệt may. Thương hiệu Ortho theo đuổi mô hình thời trang “phygital” kết hợp sản phẩm vật lý và kỹ thuật số với blockchain để xác thực quyền sở hữu. Trong khi đó, thương hiệu thời trang bền vững BOO đưa sản phẩm vào Metaverse thông qua NFT...

Trong khuôn khổ Ngày hội Công nghệ TP.HCM - Conviction 2025 vừa qua, IP Agency (IPA) và công ty khởi nghiệp Ninety Eight đã ký kết hợp tác cùng thương hiệu Joli Poli Couture triển khai giải pháp truy xuất nguồn gốc bằng NFT cho các mẫu váy cưới độc bản, giúp chống hàng giả và bảo vệ thương hiệu.

Theo đó, thành viên Chi hội Blockchain TP.HCM hợp tác cùng nhà thiết kế Phạm Đăng Anh Thư, nhà sáng lập thương hiệu Joli Poli Couture, để cung cấp giải pháp giấy khai sinh số cho phiên bản váy cưới giới hạn. Tài sản số này lưu trữ các thông tin như tên nhà thiết kế, chất liệu, mã định danh và chủ sở hữu hợp pháp trên chuỗi khối.

Với đặc tính bất biến của chuỗi khối, thông tin trên giấy khai sinh sẽ không thể thay đổi. "Trước đây, việc truy xuất nguồn gốc của một sản phẩm cao cấp khá phức tạp. Giờ đây, khách hàng chỉ cần scan chip NFC được cấy trong sản phẩm, toàn bộ thông tin sẽ được hiển thị dưới dạng NFT, do đó không thể làm giả giấy khai sinh của chiếc váy", nhà thiết kế Phạm Đăng Anh Thư cho biết.

Với xu thế thị trường và áp lực minh bạch ngày càng lớn, blockchain đang dần trở thành lựa chọn tất yếu trong ngành thời trang. Tuy vậy, thách thức lớn hiện nay đối với các doanh nghiệp nằm ở chi phí triển khai, sự thiếu hụt nhân lực công nghệ và việc tích hợp với hệ thống quản lý truyền thống.

Các chuyên gia cho rằng cần có chính sách hỗ trợ để khuyến khích doanh nghiệp nhỏ tham gia, bởi đây sẽ là yếu tố quan trọng giúp hàng hóa Việt Nam gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu.