Động thái này được đưa ra khi chỉ còn vài tuần nữa là tới chuyến thăm Trung Quốc đã được lên kế hoạch của Tổng thống Mỹ Donald Trump...

Trung Quốc vừa có động thái đáp trả các cuộc điều tra thương mại mới của Mỹ nhằm vào hàng xuất khẩu của nước này, khiến căng thẳng giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới leo thang.

Vào thứ Sáu (27/3), Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết sẽ mở 2 cuộc điều tra liên quan tới các cuộc điều tra theo Mục 301 Đạo luật Thương mại năm 1974 mà Mỹ áp dụng với Trung Quốc và hàng chục quốc gia khác. Washington công bố các cuộc điều tra này vào đầu tháng 3, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ chính sách thuế quan đối ứng của chính quyền ông Trump.

“Bộ Thương mại sẽ đẩy nhanh điều tra về các rào cản do Mỹ áp đặt, đồng thời triển khai các biện pháp tương ứng để kiên quyết bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Trung Quốc", cơ quan này cho biết.

Phản ứng trước động thái này, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho rằng các cuộc điều tra của Bắc Kinh “chỉ mang tính biểu tượng”. Theo ông, Trung Quốc chính là quốc gia gây xáo trộn chuỗi cung ứng và hoạt động thương mại các sản phẩm năng lượng sạch nhiều nhất thế giới.

Động thái mới cho thấy Bắc Kinh tiếp tục giữ lập trường cứng rắn trước sức ép thương mại từ Mỹ. Quyết định này được đưa ra chỉ một ngày sau khi Washington cáo buộc Trung Quốc đe dọa lợi ích vận tải biển của Mỹ với việc tạm giữ các tàu treo cờ Panama tại các cảng Trung Quốc.

Năm ngoái, căng thẳng thương mại giữa Bắc Kinh và Washington gia tăng sau khi Trung Quốc hạn chế khả năng tiếp cận của doanh nghiệp Mỹ đối với một số vật liệu quan trọng. Trước đó, Mỹ đã áp thuế quan lên tới 145% đối với hàng hóa Trung Quốc. Tuy nhiên, tại cuộc gặp giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ở Hàn Quốc vào tháng 10 năm ngoái, hai bên đã nhất trí đình chiến thương mại trong một năm.

Theo kế hoạch được Nhà Trắng công bố ban đầu, ông Trump và ông Tập dự kiến gặp lại nhau trong chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Mỹ vào ngày 30/3-1/4. Tuy nhiên, Nhà Trắng đã lùi chuyến thăm sang ngày 14-15/5 do ông Trump phải tập trung xử lý cuộc chiến tại Iran.

Thời gian gần đây, truyền thông nhà nước Trung Quốc được đánh giá là hạn chế các chỉ trích nhằm vào Mỹ, trong bối cảnh Washington liên tiếp có động thái liên quan tới Venezuela và Iran - hai quốc gia có quan hệ gần gũi với Bắc Kinh.

Tuy nhiên, trong vấn đề thương mại, Trung Quốc cho thấy lập trường cứng rắn hơn. Bộ Thương mại Trung Quốc cho rằng các cuộc điều tra theo Mục 301 của Mỹ có thể gây tổn hại nghiêm trọng tới lợi ích của doanh nghiệp Trung Quốc, đồng thời nhận định một số biện pháp có dấu hiệu vi phạm các quy định của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO).

Về phía Mỹ, ông Greer cho rằng bất chấp những động thái mà ông mô tả là mang tính biểu tượng từ Bắc Kinh, mục tiêu của Washington vẫn là duy trì ổn định kinh tế và hướng tới cân bằng thương mại theo những gì ông Trump và ông Tập đã nhất trí trước đó. Ông cũng cáo buộc Trung Quốc trong suốt một năm qua đã làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu khi siết nguồn cung một số mặt hàng cơ bản như đất hiếm, phân bón và nhiên liệu tinh chế.

Ông Greer đồng thời cho rằng tình trạng dư thừa công suất bằng các biện pháp không hoàn toàn theo cơ chế thị trường của Trung Quốc trong một năm qua đã khiến xe điện và tấm pin mặt trời từ nước này tràn vào nhiều nền kinh tế, gây sức ép lên người lao động và ngành sản xuất tại các nước công nghiệp.

Đồng thời, hôm thứ Năm (26/3), bà Laura DiBella, Chủ tịch Ủy ban Hàng hải Liên bang Mỹ (FMC), cho biết cơ quan này đang theo dõi chặt chẽ những động thái của Bắc Kinh mà bà cho là mang tính trả đũa nhằm vào Panama, trong bối cảnh các biện pháp này đang ảnh hưởng tới hoạt động vận tải biển toàn cầu.

Theo bà DiBella, việc Trung Quốc tăng cường những động thái này dường như nhằm gây sức ép lên Panama sau khi nước này giao quyền vận hành tạm thời 2 cảng do tập đoàn CK Hutchison quản lý cho các đơn vị thuộc hãng vận tải biển của Đan Mạch và Thụy Sỹ.

“Các tàu treo cờ Panama hiện đảm nhận một tỷ trọng đáng kể trong hoạt động vận chuyển hàng hóa bằng container của Mỹ. Vì vậy, những động thái này có thể kéo theo các hệ quả lớn về thương mại và chiến lược đối với ngành vận tải biển của Mỹ”, bà DiBella phát biểu.

Hồi tháng 2, Chính phủ Panama đã chỉ định các công ty con tại Mỹ của hãng vận tải biển Maersk của Đan Mạch và MSC của Thụy Sỹ làm đơn vị vận hành tạm thời 2 bến cảng do CK Hutchison quản lý trên kênh đào Panama.

Quyết định này được đưa ra sau khi Tòa án Tối cao Panama hồi tháng 1 tuyên vô hiệu các hợp đồng nhượng quyền cho phép công ty Panama Ports Company thuộc CK Hutchison vận hành 2 cảng Balboa và Cristobal nằm ở 2 đầu kênh đào Panama. Nói cách khác, phán quyết này đồng nghĩa CK Hutchison không còn cơ sở pháp lý để tiếp tục khai thác các cảng trên theo thỏa thuận đã ký với phía Panama.

Sau phán quyết của tòa, CK Hutchison đã khởi kiện Panama. Đầu tuần này, Panama Ports Company cho biết số tiền yêu cầu bồi thường trong vụ kiện hiện là hơn 2 tỷ USD.