Giáo sư Trần Phương, một đảng viên cộng sản lão thành, suốt đời trung thành với lý tưởng đã theo đuổi; một nhà khoa học uyên bác, sáng tạo; một nhà lãnh đạo, nhà quản lý đầy nhiệt huyết, không quản ngại khó khăn, luôn nhận về mình những công việc vất vả, hết lòng vì lợi ích chung...

GS. Trần Phương (tên thật là Vũ Văn Dung), Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng; Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng; nguyên Đại biểu Quốc hội khóa VII; Chủ tịch, Chủ tịch danh dự Trung ương Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam; Chủ tịch Hội đồng sáng lập, Chủ tịch Hội đồng quản trị, Hiệu trưởng trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội, đã từ trần vào hồi 6h02’ sáng ngày 18 tháng 10 năm 2025 (nhằm ngày 27 tháng 8 năm Ất Tỵ), hưởng đại thượng thọ 99 tuổi... 

Giáo sư Trần Phương, một đảng viên cộng sản lão thành, suốt đời trung thành với lý tưởng đã theo đuổi; một nhà khoa học uyên bác, sáng tạo; một nhà lãnh đạo, nhà quản lý đầy nhiệt huyết, không quản ngại khó khăn, luôn nhận về mình những công việc vất vả, hết lòng vì lợi ích chung; một con người sống đầy tình nghĩa, công bằng, quan tâm và sẻ chia; một người thầy giáo nhân hậu, hết lòng hướng dẫn, dạy dỗ và tạo mọi điều kiện cho lớp lớp thanh niên đi sau tiến bước trên con đường học vấn, nghề nghiệp và hạnh phúc.

Năm 16 tuổi, khi đang là học sinh trường Bưởi, ông đã được giác ngộ và tự nguyện đi theo con đường cách mạng, tham gia vận động phong trào học sinh yêu nước chống thực dân Pháp ở Trường Bưởi và trên địa bàn Hà Nội.

Năm 18 tuổi, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Bị mật thám truy bắt, ông bí mật trở về Hưng Yên hoạt động. Trong Cách mạng tháng 8 năm 1945, ông là Ủy viên Ủy ban Việt Minh, tổ chức khởi nghĩa ở huyện Mỹ Hào, sau đó làm Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến huyện, 19 tuổi làm Bí thư Huyện ủy;

Năm 20 tuổi, ông được tín nhiệm bầu vào tỉnh ủy viên.

Năm 21 tuổi, ông đã giữ trọng trách làm Phó bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên.

Năm 1949 đến 1951, ông được giao nhiệm vụ làm Trưởng ban tuyên truyền Khu ủy 3, Giám đốc Sở Thông tin Liên khu 3.

Năm 1952 đến 1953, ông là Phó ban tuyên huấn Khu Tả ngạn kiêm Giám đốc tuyên truyền khu Tả ngạn. Sau khi Kháng chiến chống Pháp thắng lợi, GS. Trần Phương được Đảng cử đi học Lý luận chính trị tại Học viện Mác - Lênin Bắc Kinh, Trung Quốc. Trở về nước năm 1956, ông được phân công làm Phó giám đốc Đài phát thanh tiếng nói Việt  Nam, sau đó tham gia Tỉnh ủy Hưng Yên thực hiện công tác sửa sai cải cách ruộng đất ở tỉnh.

Từ 1957 đến 1959, ông là Ủy viên Hiệu Ủy Trường đảng Nguyễn Ái Quốc Trung ương, Trưởng khoa Kinh tế chính trị của Trường.

Năm 1959, khi Đảng và Chính phủ thành lập Ủy ban Khoa học Nhà nước, ông được cử làm Phó Viện trưởng Viện Kinh tế học, sau đó làm Viện trưởng viện này và Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam đến năm 1976.

Năm 1977, ông được phân công làm Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kế hoạch Nhà nước.

Năm 1980, ông được Nhà nước phong học hàm Giáo sư - một trong 7 vị Giáo sư kinh tế đầu tiên của đất nước.

Năm 1981, ông được phân công làm Bộ trưởng Bộ Nội thương.

Năm 1976-1982: Đồng chí Trần Phương là Ủy viên dự khuyết Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa 4.

Năm 1982-1985, ông được cử làm Phó chủ tịch Hội đồng bộ trưởng, phụ trách lĩnh vực phân phối lưu thông trong bối cảnh quốc tế có những chuyển biến phức tạp và trong nước còn nhiều rào cản của tư duy và cơ chế cũ.

Năm 1986, ông trở lại công việc nghiên cứu khoa học, nhưng ở một bình diện mang tính chiến lược ứng dụng mạnh mẽ hơn. Tại Viện Kế hoạch dài hạn và Phân bố lực lượng sản xuất (Ủy ban Kế hoạch Nhà nước), với cương vị Viện trưởng, GS. Trần Phương đã cùng các cộng sự xây dựng Bản kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội dài hạn đầu tiên của đất nước từ năm 1986 đến năm 2005, đồng thời tư vấn cho Chính phủ Lào và Chính phủ Campuchia xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2005. Những định hướng đề ra đã được thực tế phát triển của cả ba nước xác nhận là đúng đắn.

Năm 1982-1986: Đồng chí Trần Phương là Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa 5.

Năm 1981-1987: Đồng chí là Đại biểu Quốc hội khóa 7.

Năm 1975, khi đang là Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Xã hội Việt Nam và Viện trưởng Viện Kinh tế học, GS. Trần Phương đảm nhiệm thêm cương vị Chủ tịch đầu tiên của Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam. Từ đó đến năm 2021, GS. Trần Phương đã lãnh đạo Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam với định hướng hoạt động theo tinh thần kết nối giới khoa học – quản lý – doanh nghiệp, thúc đẩy phản biện và tư vấn chính sách kinh  tế và đường lối phát triển quốc gia. Với tư duy đổi mới và tầm nhìn chiến lược, GS. Trần Phương đã khuyến khích đội ngũ trí thức “dám nghĩ, dám nói, dám làm”, đưa tiếng nói khoa học trở thành lực lượng kiến tạo tư duy kinh tế Việt Nam thời kỳ đổi mới. Hàng nghìn nhà khoa học và quản lý kinh tế trên cả nước đã tích cực hoạt động trong Hội dưới nhiều hình thức phong phú và có những đóng góp sáng tạo vào công cuộc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Ông từng là Trợ lý Bí thư Thứ nhất Trung ương Đảng, là Ủy viên dự khuyết (Khóa IV), rồi Ủy viên chính thức (Khóa V) Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Đại biểu Quốc hội Khóa VII.

Đồng chí Trần Phương nghỉ hưu ở tuổi tròn 65 với niềm trăn trở đã có từ lâu: “Làm sao xây dựng nhiều lớp cán bộ trẻ đáp ứng yêu cầu bức thiết của công cuộc công nghiệp hóa nhanh chóng, để đất nước ta đuổi kịp và vượt các quốc gia láng giềng?”. Niềm trăn trở này đã được ông  thực hiện từ năm 1974, khi thành lập Khoa Kinh tế chính trị thuộc Trường đại học Tổng hợp Hà Nội. Ông trực tiếp làm trưởng khoa trong 4 năm và giảng dạy nhiều tiết học. Khoa Kinh tế chính trị đã liên tục phát triển và nay trở thành Trường đại học Kinh tế trong Đại học Quốc gia Hà Nội.

Năm 1996, Trường đại học Quản lý và Kinh doanh Hà Nội (nay là Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội) thành lập, chiêu sinh khóa đầu tiên, mà GS. Trần Phương là người sáng lập chủ chốt và là Hiệu trưởng. Điểm mới của Trường là “mô hình trường đại học phi lợi nhuận” dân lập, có mục tiêu “trồng người” theo nguyên lý‎ mà ông đề ra: “Làm sao để con cháu chúng ta dù cha mẹ còn nghèo cũng đều có cơ hội học tập lên trình độ cao” và “Tập thể cán bộ, nhân viên trong trường là chủ sở hữu tập thể, Trường là hợp tác xã trí thức xã hội chủ nghĩa”. 

Năm 1995 đến 2025, trải qua 30 năm, trên 1.000 giáo sư, tiến sĩ, giảng viên, nhân viên của Trường cùng nhiều nghìn cộng tác viên đã đoàn kết dưới mái trường “phi lợi nhuận”, và trong “hợp tác xã trí thức” độc đáo đó, đào tạo được nhiều vạn cử nhân, kỹ sư, bác sĩ, thạc sĩ, tiến sĩ cho đất nước ta và cho một số nước bạn. Trường đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội của GS. Trần Phương ngày nay là một đại học đa ngành, có uy tín về chất lượng, một “thương hiệu” thu hút hàng vạn sinh viên mỗi năm.

Với công lao to lớn, GS. Trần Phương đã được Đảng và Nhà nước trao tặng thưởng:

- Huân chương Hồ Chí Minh

- Huân chương Độc lập hạng nhất

- Huân chương Kháng chiến hạng nhất

= Huân chương Chống Mỹ cứu nước hạng nhất

- Huy hiệu 80 năm tuổi Đảng

- Và nhiều phần thưởng cao quý khác.

Bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 43-2025 phát hành ngày 27/10/2025. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:  

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-43-2025.html