Giá nhiên liệu máy bay tăng gần gấp đôi sau xung đột tại Trung Đông đang đẩy ngành hàng không châu Âu vào thế khó, với nguy cơ gián đoạn nguồn cung, tăng giá vé và cắt giảm chuyến bay trong những tháng tới…

Theo trang Euronews, giá nhiên liệu máy bay đã tăng tới 95% kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công quân sự nhằm vào Iran ngày 28/2, làm dấy lên lo ngại về một cuộc khủng hoảng năng lượng mới đối với ngành hàng không toàn cầu. Theo các chuyên gia, hệ quả trước mắt sẽ là giá vé tăng cao, phụ phí nhiên liệu gia tăng, cùng với việc các hãng hàng không buộc phải cắt giảm công suất khai thác và thu hẹp các đường bay kém hiệu quả.

Những diễn biến gần đây tại Italy càng củng cố mối lo này, khi một số sân bay đã phải áp dụng hạn chế khai thác do nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu liên quan đến xung đột Trung Đông. Giới phân tích cảnh báo tình trạng này có thể lan rộng sang các quốc gia khác trong Liên minh châu Âu (EU) nếu nguồn cung tiếp tục bị gián đoạn.

ÁP LỰC NGUỒN CUNG TỪ “NÚT THẮT” HORMUZ

Tâm điểm của cuộc khủng hoảng nằm ở eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển chiến lược xử lý khoảng 20% lượng dầu thô xuất khẩu toàn cầu. Việc tuyến đường này bị đóng cửa trên thực tế đã gây sức ép lớn lên thị trường năng lượng, đặc biệt đối với các sản phẩm lọc dầu như nhiên liệu máy bay.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cảnh báo nguồn cung nhiên liệu máy bay đang bị thắt chặt nghiêm trọng, với nguy cơ thiếu hụt rõ rệt trong tháng 4 và tháng 5. Đây là một trong những loại nhiên liệu chịu tác động mạnh nhất do phụ thuộc lớn vào dòng chảy thương mại từ Trung Đông.

Châu Á hiện đã bắt đầu cảm nhận rõ tác động, khi nhiều chuyến bay bị hủy do khu vực này phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông. Tại châu Âu, những dấu hiệu tương tự cũng đang xuất hiện. Hãng hàng không Scandinavian Airlines (SAS) đã thông báo hủy ít nhất 1.000 chuyến bay trong tháng 4 để ứng phó với chi phí nhiên liệu tăng cao.

Theo các chuyên gia, mức độ ảnh hưởng tại châu Âu sẽ phụ thuộc lớn vào khả năng đảm bảo nguồn cung và năng lực lọc dầu trong nước. Những quốc gia có hệ thống lọc dầu phát triển như Đức, Italy, Tây Ban Nha hay Hà Lan được đánh giá sẽ có khả năng chống chịu tốt hơn trước cú sốc nguồn cung.

Tuy nhiên, bài toán không chỉ nằm ở năng lực sản xuất mà còn ở khả năng duy trì tồn kho và chuỗi cung ứng trong ngắn và trung hạn. Trên thực tế, châu Âu đã phải sử dụng nguồn dự trữ khẩn cấp sau khi IEA giải phóng 400 triệu thùng dầu từ ngày 11/3.

Theo công ty phân tích thị trường năng lượng Argus Media, các lô nhiên liệu máy bay cuối cùng đi qua eo biển Hormuz trước khi bị đóng cửa dự kiến sẽ cập cảng châu Âu vào khoảng ngày 10/4. Sau mốc thời gian này, nếu không có tuyến thay thế hoặc việc vận chuyển không được nối lại, lượng nhập khẩu có thể sụt giảm đáng kể.

Dù chưa dẫn đến gián đoạn ngay lập tức, tình hình này được xem là tín hiệu cảnh báo về một giai đoạn mà tính sẵn có của nhiên liệu máy bay sẽ trở nên ngày càng khó đoán định.

HÀNG KHÔNG CHÂU ÂU ĐỨNG TRƯỚC “PHÉP THỬ” CHI PHÍ

Các hãng hàng không đang chuẩn bị cho kịch bản khó khăn hơn trong những tháng tới. Theo giới phân tích, tháng 5 có thể sẽ là thời điểm căng thẳng nhất, khi áp lực chi phí buộc các hãng phải tăng giá vé, áp dụng phụ phí nhiên liệu và cắt giảm tần suất bay, đặc biệt với các đường bay kém hiệu quả.

Điều này nhiều khả năng sẽ kéo theo sự suy giảm nhu cầu đi lại, tạo ra vòng xoáy tiêu cực đối với toàn ngành.

Tuy nhiên, các chuyên gia lưu ý đây không phải là số liệu chính thức và chưa tính đến các yếu tố biến động như nhu cầu thị trường, tắc nghẽn logistics hay mức độ phụ thuộc riêng của từng sân bay.

Một rủi ro đáng kể khác là việc nhiều hãng hàng không chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp phòng ngừa biến động giá nhiên liệu. Ngay cả với những hãng đã thực hiện hedging, việc chỉ phòng ngừa dựa trên giá dầu thô vẫn có thể khiến họ chịu thiệt hại do chênh lệch lớn giữa giá dầu thô và nhiên liệu máy bay.

NGUỒN CUNG THAY THẾ VÀ NHỮNG GIỚI HẠN

Trong bối cảnh nguồn cung từ Trung Đông bị gián đoạn, châu Âu đang chuyển hướng sang Mỹ như một nguồn cung thay thế. Xuất khẩu nhiên liệu máy bay từ Mỹ sang châu Âu trong tháng 3 đã đạt gần 400.000 tấn - mức cao nhất từ trước đến nay - và dự kiến tiếp tục tăng.

Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn nhiều so với mức nhập khẩu khoảng 1,4 triệu tấn của EU và Anh trong tháng 5/2025, cho thấy khả năng bù đắp thiếu hụt còn hạn chế.

Bên cạnh đó, các nhà máy lọc dầu tại châu Âu cũng được kỳ vọng sẽ tăng sản lượng nhiên liệu máy bay để giảm bớt áp lực nguồn cung. Dù vậy, hệ thống phân phối nhiên liệu hàng không vốn phụ thuộc vào dòng chảy liên tục từ nhà máy lọc dầu tới sân bay thông qua đường ống, khiến khả năng dự trữ tại chỗ rất hạn chế. Điều này đồng nghĩa với việc ngay cả những gián đoạn ngắn cũng có thể nhanh chóng gây ra khó khăn vận hành, đặc biệt tại các sân bay trung chuyển lớn.

Trước những diễn biến phức tạp, Ủy ban châu Âu (EC) cho biết việc quản lý dự trữ nhiên liệu khẩn cấp - bao gồm xăng, dầu hỏa và nhiên liệu máy bay - hiện thuộc thẩm quyền của từng quốc gia thành viên, và cơ quan này chưa có đầy đủ dữ liệu tổng hợp về nguồn cung tại từng nước.

EU đang tiến hành thu thập thông tin và sẽ đưa vấn đề này ra thảo luận tại cuộc họp của nhóm điều phối dầu mỏ. Trước mắt, ưu tiên hàng đầu là tăng cường đối thoại với các quốc gia thành viên để đánh giá chính xác tình hình.

Giới chức EU cũng nhấn mạnh rằng việc đảm bảo nguồn cung nhiên liệu máy bay phần lớn dựa trên các hợp đồng thương mại giữa hãng hàng không và nhà cung cấp, do đó mọi biện pháp can thiệp nếu có sẽ cần được triển khai một cách phối hợp và dựa trên phản hồi thực tế từ các bên liên quan.

Trong bối cảnh xung đột địa chính trị chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, thị trường nhiên liệu máy bay được dự báo sẽ tiếp tục biến động mạnh. Đối với châu Âu, bài toán không chỉ là nguồn cung, mà còn là khả năng thích ứng của toàn bộ hệ sinh thái hàng không trước một “trạng thái bình thường mới” đầy bất ổn.