Hơn 119,8 nghìn doanh nghiệp buộc phải tạm ngừng hoạt động và giải thể trong năm 2021. Ông đánh giá như thế nào về con số này?

Đây là một con số không vui và tạo ra nhiều suy nghĩ, lo lắng. Xét về số tuyệt đối, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường năm 2021 tăng cao hơn nhiều so với năm 2019 (89,28 nghìn doanh nghiệp) cũng như năm 2020 (101,72 nghìn doanh nghiệp). Xét về tỷ lệ phần trăm thì tổng số doanh nghiệp buộc phải tạm ngừng hoạt động và giải thể trong năm 2021 cũng tăng tới 17,8% so với cùng kỳ; trong đó, số doanh nghiệp ngừng kinh doanh tăng 18%, doanh nghiệp chờ giải thể tăng 27,8% và doanh nghiệp đã hoàn tất thủ tục giải thể giảm 4,1%.

Điều này cho thấy dịch bệnh Covid-19 đã tác động mạnh mẽ đến tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, đặc biệt là trong quý 3/2021. Ngoài các con số này, có thể vẫn còn nhiều doanh nghiệp khác đang gặp khó khăn nhưng đang cố gắng duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh.

Nhiều ý kiến cho rằng ngoài nguyên nhân bất khả kháng là dịch bệnh, một trong những lý do khiến doanh nghiệp không thể trụ vững trước làn sóng dịch Covid-19 là khả năng thích ứng và quản trị của doanh nghiệp. Ông nghĩ sao về điều này?

Trước hết phải thấy rằng, nguyên nhân chính của tình hình nêu trên là khó khăn trong sản xuất kinh doanh mà doanh nghiệp gặp phải do tác động của dịch bệnh Covid-19. Báo cáo tình hình kinh tế xã hội của Tổng cục Thống kê đã chỉ ra khó khăn chính của doanh nghiệp chế biến, chế tạo, bao gồm: nhu cầu thị trường trong nước và quốc tế, khó khăn về tài chính, về lao động, thiếu nguyên vật liệu, lãi suất cao…

Bức tranh về doanh nghiệp cho thấy xu hướng cơ cấu lại của doanh nghiệp đang diễn ra mạnh mẽ. Trong một số lĩnh vực, xảy ra hiện tượng vừa tăng số doanh nghiệp thành lập mới vừa tăng số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường (vận tải, kho bãi); một số lĩnh vực khác thì số doanh nghiệp gia nhập thị trường và rút lui khỏi thị trường tương đương nhau (bán buôn, bán lẻ, sửa chữa ô tô, xe máy)…

Điều này có thể lý giải bởi quan điểm “một con đường gập ghềnh là khó khăn của người này nhưng có thể là niềm vui người khác”, hay nói cách khác, trong một hoàn cảnh khó khăn nhất định, doanh nghiệp có thể tìm thấy cơ hội cho chính mình.

Xét dưới góc độ doanh nghiệp, quản trị doanh nghiệp tốt có vai trò quan trọng trong ứng phó với khủng khoảng. Bởi vì bản chất quản trị tốt đã bao gồm chức năng, hệ thống phòng ngừa, ứng phó với rủi ro. Gần đây, Công ty Tài chính quốc tế (IFC) nhận định rằng, quản trị công ty và một hội đồng quản trị vững mạnh có vai trò mang tính quyết định giúp công ty kiểm soát được tác động của những cuộc khủng hoảng bất ngờ.

Quản trị công ty có hiệu quả giúp cho công ty thích ứng tốt hơn đối với những thay đổi không thể lường trước trong môi trường hoạt động. Thực tế ở nước ta, một số doanh nghiệp chia sẻ rằng doanh nghiệp có quản trị tốt bị tác động ít hơn bởi dịch bệnh Covid-19.

Nếu nhìn vào mô hình quản trị của những doanh nghiệp lớn, những doanh nghiệp vượt “bão” Covid-19 thành công, ông thấy nổi lên điều gì?

Trong thời gian giãn cách do dịch bệnh thì việc họp và ra quyết định trong công ty sẽ rất khó khăn, đặc biệt là họp Đại hội đồng cổ đông. Việc không tổ chức họp Đại hội đồng cổ đông không chỉ là vi phạm pháp luật, mà còn có thể gây gián đoạn hoạt động sản xuất kinh doanh, đầu tư của doanh nghiệp, do không thể thông qua nội dung quan trọng như kế hoạch sản xuất kinh doanh, quyết định đầu tư lớn…

Trong bối cảnh đó, nổi lên hai xu hướng trái ngược nhau: một là, kiến nghị coi Covid-19 như là bất khả kháng đối với hoạt động quản trị của doanh nghiệp; hai là, nhiều doanh nghiệp thay vì kiến nghị như vậy, họ ứng dụng ngay phương thức họp trực tuyến để tổ chức họp Đại hội đồng cổ đông, nhằm duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh. Đây chính là điểm khác biệt giữa quản trị tốt với chưa tốt.

Theo ghi nhận của HOSE tại hội thảo bàn về Đại hội đồng cổ đông trực tuyến đã cho thấy, trong bối cảnh đại dịch Covid-19 bùng phát gần 2 năm nay, phương thức tổ chức Đại hội đồng cổ đông trực tuyến bắt đầu được doanh nghiệp quan tâm hơn. Trong đó, có một số doanh nghiệp hàng đầu trên thị trường đã chọn tổ chức Đại hội đồng cổ đông trực tuyến từ năm 2020. Báo cáo đánh giá quản trị công ty niêm yết trong năm 2019, 2020 cho thấy mức trung bình lợi nhuận của các doanh nghiệp thuộc nhóm quản trị tốt cao hơn mức trung bình lợi nhuận của các doanh nghiệp thuộc nhóm quản trị kém hơn.

Năm 2021 chứng kiến làn sóng rất nhiều doanh nghiệp đã chủ động chuyển đổi từ quản trị doanh nghiệp theo cách truyền thống sang quản trị theo hình thức số. Điều này đem đến cho doanh nghiệp những lợi ích gì, thưa ông?

Chuyển đổi số là xu thế tất yếu không thể không làm, trong đó bao gồm cả vấn đề về quản trị doanh nghiệp. Ví dụ vừa nêu ở trên cho thấy lợi ích của chuyển đổi số trong quản trị doanh nghiệp, đó là các công ty nhanh chóng ứng dụng công nghệ để tổ chức họp Đại hội đồng cổ đông đã góp phần tích cực và hiệu quả trong duy trì hoạt động sản xuất kinh doanh.

Ngoài ra, chuyển đổi số giúp cho quản trị doanh nghiệp được thực hiện tốt hơn, ví dụ như chuyển đổi số giúp Hội đồng quản trị có thông tin đầy đủ hơn, chủ động hơn, kịp thời hơn và toàn diện hơn. Từ đó góp phần ra quyết định nhanh hơn, chiến lược phù hợp hơn và thực hiện chức năng giám sát tốt hơn. Ngoài ra, quản trị tốt có vai trò quan trọng trong thúc đẩy và thực hiện chuyển đổi số trong doanh nghiệp và ngược lại. Như vậy, chuyển đổi số và quản trị tốt có quan hệ cộng sinh, thúc đẩy lẫn nhau.

Bỏ qua câu chuyện Covid-19 và chuyển đổi số của doanh nghiệp, những “điểm yếu” lâu nay trong quản trị của các doanh nghiệp Việt Nam có được cải thiện không, thưa ông?

Ở nước ta, quản trị công ty chưa được nhiều doanh nghiệp chú ý đúng mức, nhận thức về ý nghĩa, vai trò, lợi ích của quản trị tốt còn hạn chế. Thực tiễn quản trị công ty ở Việt Nam cho thấy, vẫn còn tình trạng nhằm đối phó, tuân thủ các yêu cầu quy phạm nhiều hơn là tự nguyện cam kết nâng cao quản trị vì chính lợi ích của công ty, doanh nghiệp.

Đánh giá chung, thực tế mức độ quản trị công ty ở nước ta còn thấp so với nhiều nước khu vực và trên thế giới. Theo Báo cáo thẻ điểm quản trị công ty các nước ASEAN, quản trị công ty ở nước ta luôn đánh giá ở mức thấp nhất trong 6 nước, bao gồm: Singapore, Malaysia, Thailand, Philippines và Indonesia. Như vậy, ngoài các công ty niêm yết thì trình độ quản trị công ty tính chung sẽ ở mức độ rất thấp. Vì vậy, vấn đề quản trị doanh nghiệp tốt ở nước ta vẫn còn là một hạn chế chậm được cải thiện và có sự chênh lệch lớn giữa các công ty.

Vậy theo ông, bản thân các doanh nghiệp sẽ phải làm gì để tự điều chỉnh mình thích ứng với bối cảnh trong thời gian tới?

Quản trị là một quá trình, không thể làm trong “ngày một ngày hai”. Trước hết, doanh nghiệp cần nhận thức được rằng quản trị tốt là vì lợi ích của chính doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp ứng phó hiệu quả với khủng khoảng và đi lên. Do đó, doanh nghiệp cần thiết lập và thực hành quản trị tốt ngay cả khi luật không yêu cầu.

Cụ thể, quản trị tốt không chỉ là áp dụng đúng luật một cách hình thức hoặc khiên cưỡng, mà mức độ cao nhất của quản trị công ty tốt chính là quản trị vượt trên sự tuân thủ. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp không chỉ thực hiện đúng và đủ quy định của luật, mà họ đã thực hiện và áp dụng nguyên tắc quản trị theo thông lệ quốc tế tốt, ở mức cao hơn luật.

VnEconomy 03/02/2022 10:00