Phát biểu tại phiên thảo luận về kinh tế xã hội chiều 9/11, Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên đã giải trình nhiều nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội liên quan tới thị trường điện...

Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên cho biết, thực hiện Nghị quyết 55 của Bộ Chính trị, chỉ đạo của Chính phủ thời gian qua, Bộ Công Thương đã tập trung tham mưu cho cấp có thẩm quyền chỉ đạo xây dựng quy hoạch điện 8 với những nguyên tắc cơ bản là bảo đảm cân đối cung, cầu vùng, miền, cơ cấu các nguồn điện, cơ cấu nguồn và truyền tải, huy động được mọi nguồn lực xã hội đầu tư phát triển điện. Trong đó, đặc biệt chú trọng xây dựng thị trường phát điện và thị trường bán buôn điện cạnh tranh.

XÂY DỰNG THỊ TRƯỜNG BÁN LẺ ĐIỆN CẠNH TRANH ĐẾN NĂM 2025

Theo Bộ trưởng, thị trường phát điện cạnh tranh được ngành triển khai thực hiện từ khá sớm, đến nay có gần 70% nguồn điện do tư nhân hoặc công ty cổ phần sản xuất. Thị trường bán buôn điện cạnh tranh cũng được vận hành từ đầu năm 2019 và đến nay EVN không còn là đơn vị duy nhất mua bán điện mà đã có thêm 5 tổng công ty trực tiếp tham gia mua bán điện trên thị trường.

“Bộ đang tích cực phối hợp các cơ quan hữu quan xây dựng đề án chuyển Trung tâm Điều độ hệ thống điện quốc gia thành công ty TNHH một thành viên vận hành hệ thống điện và thị trường điện hạch toán độc lập trong EVN theo chỉ đạo của Chính phủ”, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên cho biết.

Ngoài ra, Bộ Công thương cũng đang khẩn trương xây dựng thị trường bán lẻ điện cạnh tranh, trong đó bước đầu tiên là triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa nhà máy điện và khách hàng sử dụng điện. 

“Hiện nay, Bộ đã trình Chính phủ cho phép thí điểm thực hiện cơ chế này từ nay đến năm 2025, đồng thời đã trình Chính phủ và Quốc hội cho sửa một điều của Luật Điện lực để tư nhân có thể đầu tư vào phân khúc truyền tải điện. Bên cạnh đó, trình Chính phủ cơ chế điều hành thực hiện các dự án điện nhằm siết lại kỷ cương trong tổ chức thực hiện quy hoạch và kế hoạch phát triển điện ở nước ta; trình Chính phủ cho phép tiếp tục triển khai chương trình hỗ trợ cấp điện cho nông thôn, miền núi, vùng dân tộc thiểu số và hải đảo, sau khi được chấp thuận, Bộ sẽ triển khai thực hiện nghiêm túc”, người đứng đầu ngành Công thương thông tin.

Về đề xuất gia hạn thời gian áp dụng cơ chế giá fit cho các dự án điện gió, Bộ trưởng cho chia sẻ với những khó khăn của các chủ đầu tư và các địa phương có dự án chậm tiến độ. Tuy nhiên, ông nêu rõ, giá fit là cơ chế giá hỗ trợ của Nhà nước, chỉ được áp dụng trong thời gian nhất định để khuyến khích đầu tư vào những lĩnh vực cần đầu tư.

“Việc kéo dài thời gian hưởng chính sách giá fit là không hợp lý, bởi không đúng với bản chất có thời hạn của chính sách hỗ trợ, gây bất bình đẳng với các dự án cùng cơ chế nhưng đã thực hiện đúng tiến độ”, Bộ trưởng phát biểu.

Hiện nay, giá đầu vào các vật tư, nguyên liệu, thiết bị trong lĩnh vực điện gió giảm hơn so với thời điểm ban hành chính sách và tiếp tục có xu hướng giảm mạnh. Theo Bộ trưởng, nếu kéo dài thời gian hưởng chính sách này có thể sẽ gây ra hậu quả về pháp lý, gây thiệt hại về kinh tế cho Nhà nước và các đối tượng sử dụng điện.

Ngoài ra, trong quá trình lấy ý kiến các nội dung trên, Bộ Công Thương không nhận được sự thống nhất của các bộ, ngành và các cơ quan liên quan.

Do đó, hiện tại, Bộ Công Thương xây dựng dự thảo quyết định của Chính phủ quy định về phát triển các dự án điện gió, điện mặt trời theo Luật Đầu tư đối tác công tư, trong đó, điểm cốt yếu là cơ chế đấu thầu, đấu giá để lựa chọn nhà đầu tư và xác định giá điện. Theo đó, các nhà đầu tư sẽ đàm phán với EVN trong khung giá do Bộ Công Thương ban hành, các dự án dở dang sẽ được xem xét, giải quyết trong điều khoản chuyển tiếp của dự thảo quyết định nêu trên.

Đồng thời, Bộ cũng đang khẩn trương xây dựng khung giá điện gió, điện mặt trời làm căn cứ cho nhà đầu tư đàm phán với EVN trong thời gian tới, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên cho biết.

PHÁT TRIỂN "NÓNG" CÁC NGUỒN ĐIỆN GÂY LÃNG PHÍ CHO XÃ HỘI

Về đề nghị của một số đại biểu về việc quan tâm đến tỉnh Ninh Thuận và một số địa phương trong khai thác tiềm năng, lợi thế phát triển các nguồn điện, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên nêu rõ, dù phát triển năng lượng tái tạo đang được xem là cơ hội khai thác tiềm năng, lợi thế và tăng thu ngân sách cho một số địa phương, nhưng hiện tại giá thành năng lượng sạch, năng lượng tái tạo chưa cao, chưa phù hợp với khả năng thanh toán của các đối tượng sử dụng điện ở Việt Nam.

“Ở nước ta hiện nay có một nghịch lý là những nơi có tiềm năng tốt để phát triển các loại hình điện năng là nơi có phụ tải thấp. Điển hình như Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, phụ tải chỉ chiếm khoảng 4% đến 10% khả năng cung ứng về nguồn. Trong khi miền Bắc phụ tải luôn tăng mà nguồn vẫn chỉ ở ngưỡng thấp so với nhu cầu. Việc phát triển quá nóng các nguồn điện trong thời gian vừa qua ở một vài địa phương như thế đã khiến cho hệ thống truyền tải điện không thể đáp ứng, không huy động hết công suất của các nhà máy hiện có, gây lãng phí nguồn lực xã hội”, Bộ trưởng phân tích.

Ngoài ra, theo Bộ trưởng, việc xây dựng thêm các đường dây truyền tải cao áp, siêu cao áp, kết nối liên vùng khiến chi phí sản xuất tăng cao, làm gia tăng giá thành điện năng. Việc mở rộng quy mô, nâng cấp giữa các dự án nhà máy điện, nhất là thủy điện cũng cần được cân nhắc, tính toán thật kỹ, bởi điều đó tùy thuộc rất nhiều vào yếu tố khí hậu, kết cấu địa chất và các điều kiện tự nhiên, xã hội khác.

Thực hiện chỉ đạo của Quốc hội, Chính phủ thời gian qua, ông cho biết Bộ Công thương đã phối hợp rất chặt chẽ với tỉnh Ninh Thuận trong phát triển các dự án điện trên địa bàn. Theo đó về quy hoạch đã bổ sung thêm gần 24% công suất nguồn điện so với trước thời điểm dừng dự án điện hạt nhân. Một số đề xuất của tỉnh về phát triển năng lượng tái tạo, Bộ đã và sẽ cân nhắc kỹ lưỡng trong mặt bằng chung của cả nước, trình Chính phủ xem xét quyết định.

“Trong giai đoạn tới, Bộ sẽ tiếp tục đồng hành hỗ trợ tỉnh trở thành một trong những trung tâm năng lượng tái tạo năng lượng sạch trong tương lai như Nghị quyết 115 của Chính phủ đề ra”, Bộ trưởng cho biết.

Cũng trong bài phát biểu giải trình, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên đã làm rõ các nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm về giải pháp bình ổn phân bón và vật tư nông nghiệp.

Bộ trưởng nhấn mạnh đây là lĩnh vực luôn được Bộ Công Thương chú trọng chỉ đạo các đơn vị chức năng theo dõi, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương để kịp thời đề xuất, áp dụng nhiều biện pháp nhằm hỗ trợ nông dân sản xuất có lãi, qua đó nâng cao đời sống ở khu vực nông thôn. Tuy nhiên thời gian qua, giá phân bón, vật tư nông nghiệp vẫn tăng cao là do giá nguyên liệu đầu vào, chủ yếu là nhập khẩu và chi phí vận tải logistics do giãn cách xã hội tăng cao. Mặt hàng phân bón không thuộc danh mục chịu thuế VAT, nên các nguyên vật liệu đầu vào không được khấu trừ thuế cũng làm tăng giá thành sản phẩm. Nhu cầu tiêu thụ mặt hàng phân bón của thế giới tăng cao do đứt gãy chuỗi cung ứng.

“Thời gian tới Bộ sẽ tiếp tục thực hiện các biện pháp như đã làm thời gian qua, đồng thời tiếp tục phối hợp tốt hơn các bộ, ngành, địa phương để có các giải pháp hiệu quả hơn trong việc tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường, xử lý vi phạm. Đề xuất Quốc hội, Chính phủ xem xét sửa đổi, bổ sung Luật Thuế giá trị gia tăng để mặt hàng phân bón được bổ sung vào danh mục chịu thuế VAT, giúp cho mặt hàng này có cơ hội giảm giá và nâng cao năng lực sản xuất của các doanh nghiệp trong nước”, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên khẳng định.