Sau gần 40 năm triển khai Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal, tầng ô-dôn – "lá chắn" bảo vệ sự sống Trái Đất – đang phục hồi đúng lộ trình. Việt Nam, với hơn ba thập kỷ nỗ lực và cam kết mạnh mẽ, đã loại trừ hàng loạt chất gây hại, đóng góp ngăn ngừa hàng trăm triệu tấn CO₂, khẳng định vai trò tích cực trong cuộc chiến toàn cầu ứng phó biến đổi khí hậu…

Nhân Ngày quốc tế bảo vệ tầng ô-dôn, ngày 15/9/2025 tại Hà Nội, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức Hội thảo quốc gia với chủ đề “Hoạt động bảo vệ tầng ô-dôn hướng tới chuyển đổi xanh: Thúc đẩy hợp tác liên chính phủ, hợp tác công – tư”.

Hội thảo có sự tham gia của đại diện Quỹ Đa phương, các cơ quan quản lý thuộc Bộ, ngành, địa phương; nhiều tổ chức quốc tế như Ngân hàng Thế giới, UNEP, ETP, GGGI, UNDP, ADB, GIZ…; các viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia và doanh nghiệp trong các lĩnh vực liên quan.

HÀNH TRÌNH CỦA VIỆT NAM THỰC THI NGHỊ ĐỊNH THƯ MONTREAL

Phát biểu tại phiên khai mạc, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết từ cuối những năm 1970, các nhà khoa học đã cảnh báo về hiện tượng suy giảm tầng ô - dôn, đặc biệt là lỗ thủng tại Nam Cực diễn biến nhanh chóng.

Năm 1985, các quốc gia thống nhất thông qua Công ước Vienna về bảo vệ tầng ô-dôn. Tiếp đó, năm 1987, Nghị định thư Montreal ra đời, trở thành một trong những điều ước quốc tế về môi trường thành công nhất trong lịch sử.

“Sau gần 40 năm thực thi, cộng đồng quốc tế đã loại trừ khoảng 99% các chất làm suy giảm tầng ô-dôn, góp phần phục hồi “lá chắn” bảo vệ sự sống trên Trái Đất. Hội đồng Đánh giá khoa học quốc tế dự báo tầng ô - dôn có thể trở lại trạng thái như năm 1980 vào khoảng năm 2040”, Thứ trưởng Lê Công Thành chia sẻ.

Đáng chú ý, những nỗ lực này đã giúp thế giới cắt giảm khoảng 135 tỷ tấn CO₂ tương đương từ năm 1990 đến nay, đóng góp gần 25% vào mục tiêu hạn chế sự nóng lên toàn cầu dưới 2°C.

“Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy khi khoa học gắn liền với chính sách và hợp tác quốc tế, chúng ta có thể đạt được những thành công to lớn trong bảo vệ sức khỏe con người, hệ sinh thái và phát triển kinh tế - xã hội bền vững”, Thứ trưởng Lê Công Thành khẳng định.

Việt Nam tham gia Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal từ năm 1994. Hơn ba thập kỷ qua, với sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế – đặc biệt là Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal, Ngân hàng Thế giới, Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) và các đối tác phát triển – Việt Nam đã loại trừ thành công nhiều chất gây hại tầng ô - dôn, thực hiện quản lý loại trừ HCFC đúng lộ trình.

Các mốc quan trọng tại Việt Nam có thể kể đến: Năm 2010: loại trừ hoàn toàn tiêu thụ CFC, Halon, CTC; 2015: loại trừ HCFC-141b nguyên chất trong sản xuất xốp, chỉ cho phép sử dụng Methyl Bromide cho mục đích kiểm dịch nông nghiệp.

Những bước đi này góp phần trực tiếp vào công tác bảo vệ tầng ô - dôn, đồng thời giảm phát thải khí nhà kính.

Theo thống kê của Ban Thư ký ô - dôn quốc tế, tính đến tháng 8/2025, Việt Nam đã ngăn ngừa phát thải khoảng 240 triệu tấn CO₂ tương đương. Trong giai đoạn 2024 – 2045, việc thực hiện Kế hoạch quốc gia về quản lý, loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô - dôn và các chất gây hiệu ứng nhà kính được kiểm soát sẽ giúp Việt Nam giảm trực tiếp hơn 11 triệu tấn CO₂ tương đương từ hoạt động tiêu thụ HFC.

Ông Lê Công Thành, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Nội dung bảo vệ tầng ô-dôn đã được Việt Nam thể chế hóa trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và nhiều văn bản dưới luật. Tiêu biểu như: Nghị định 06/2022/NĐ-CP về giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô – dôn; Nghị định 45/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực môi trường; Thông tư 01/2022/TT-BTNMT quy định chi tiết thi hành Luật Bảo vệ môi trường về ứng phó biến đổi khí hậu; Thông tư 20/2023/TT-BTNMT ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về quản lý, thu gom, tái chế và xử lý các chất được kiểm soát; Nghị định 119/2025/NĐ-CP mới ban hành, tiếp tục hoàn thiện cơ sở pháp lý, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và các bên liên quan.

Bên cạnh đó, nhiều tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn trong sản xuất và sử dụng các chất được kiểm soát cũng đã được ban hành. Đây là nền tảng để gắn kết mục tiêu bảo vệ tầng ô-dôn với các ưu tiên khác như quản lý chất thải, giảm phát thải khí nhà kính và chuyển đổi xanh.

Theo Thứ trưởng Lê Công Thành, hoạt động bảo vệ tầng ô-dôn ở Việt Nam không chỉ mang lại lợi ích môi trường, mà còn mở ra cơ hội tham gia thị trường tín chỉ carbon, tiếp cận cơ chế tài chính quốc tế, huy động thêm nguồn lực cho doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

Thực tiễn đã cho thấy, quá trình chuyển đổi công nghệ, thu gom và tái chế môi chất lạnh giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đồng thời thúc đẩy chương trình làm mát bền vững và nâng cao hiệu quả năng lượng.

NHỮNG NỖ LỰC HÀNH ĐỘNG, ĐÓNG GÓP CỦA VIỆT NAM ĐƯỢC ĐÁNH GIÁ CAO

Phát biểu tại sự kiện, bà Tina Chondraki Birmpili, Trưởng Ban điều hành Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal, đánh giá cao những đóng góp của Việt Nam.

Theo bà, Quỹ Đa phương là cơ chế tài chính đặc biệt, hỗ trợ các quốc gia xây dựng khung pháp lý, nâng cao năng lực kỹ thuật, thúc đẩy các giải pháp làm mát bền vững và chuyển đổi công nghệ.

Đáng chú ý, Việt Nam là một trong những quốc gia sớm đề xuất và đã được phê duyệt Kế hoạch hành động thực thi Sửa đổi Kigali, thể hiện cam kết mạnh mẽ trong sử dụng năng lượng hiệu quả và tiết kiệm năng lượng.

“Những đóng góp này không chỉ tạo tác động tại địa phương, mà còn lan tỏa tới hơn 200 ngành, gắn liền với phát triển kinh tế - xã hội và tạo việc làm. Việc thực hiện Nghị định thư Montreal sẽ không thể thành công nếu thiếu sự tham gia của các quốc gia và nguồn lực con người,” bà Tina nhấn mạnh.

Tính đến nay, 90 dự án đã được Quỹ phê duyệt cho Việt Nam với tổng giá trị khoảng 30 triệu USD. Một số dự án nhỏ sẽ được triển khai từ năm 2026". 

Bà Tina Chondraki Birmpili, Trưởng Ban điều hành Quỹ Đa phương thi hành Nghị định thư Montreal.

Tầng ô - dôn có vai trò đặc biệt trong việc bảo vệ con người khỏi ung thư da, bệnh về mắt và nhiều tác hại khác. Do đó, bà Tina cho rằng việc loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn không chỉ là trách nhiệm môi trường mà còn là nghĩa vụ bảo vệ sức khỏe cộng đồng và sự sống trên hành tinh.

Những thành tựu mà cộng đồng quốc tế và Việt Nam đạt được trong gần 40 năm qua là minh chứng rõ ràng rằng khi khoa học đi đôi với chính sách và hợp tác toàn cầu, chúng ta hoàn toàn có thể vượt qua những thách thức môi trường tưởng chừng không thể giải quyết. Việt Nam khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành cùng cộng đồng quốc tế, đưa ra các hành động thiết thực, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và một tương lai xanh cho các thế hệ mai sau.