Trong bối cảnh chi tiêu công tăng mạnh, các chính phủ trên toàn cầu đang phát hành nợ qua các ngân hàng với tốc độ chưa từng thấy...

Theo dữ liệu từ hãng tin Bloomberg, các quốc gia đã bán ra 504 tỷ USD trái phiếu chính phủ hợp vốn (syndicated bond) - loại trái phiếu phát hành thông qua các ngân hàng - từ đầu năm đến nay. Con số này vượt qua mức phát hành trong nửa đầu năm 2020, thời điểm các quốc gia phải chi tiêu mạnh để hỗ trợ nền kinh tế trong giai đoạn phong tỏa do đại dịch Covid-19.

Tình trạng thâm hụt ngân sách đã gia tăng kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và đạt đỉnh trong đại dịch, khi lãi suất được cắt giảm xuống mức thấp kỷ lục. Hiện nay, thâm hụt ngân sách lại tiếp tục mở rộng khi các chính phủ tăng cường chi tiêu quốc phòng và bảo vệ các hộ gia đình trước cú sốc giá cả do cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Iran gây ra. Dân số già hóa và lãi suất tăng cũng đang tạo thêm áp lực lên ngân sách.

Ông Jens Peter Sorensen, chuyên gia phân tích chính tại ngân hàng Danske Bank AS, cho biết: "Động lực chính của việc phát hành nợ là do chi tiêu công tăng, dẫn đến nhu cầu huy động ngân sách lớn hơn”. Ông chỉ ra rằng các khoản chi tiêu lớn hơn đang được dành cho các hạng mục gồm quân sự, cơ sở hạ tầng và chuyển đổi sang năng lượng sạch.

Đức và các quốc gia châu Âu khác đang dành hàng trăm tỷ euro cho vũ khí và đạn dược, và Liên minh châu Âu (EU) đã nới lỏng các quy định để cho phép các quốc gia thành viên chi tiêu thêm vào các sáng kiến quốc phòng và năng lượng nhằm giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch.

Số tiền huy động từ các đợt phát hành trái phiếu qua ngân hàng không thể so sánh với số nợ được bán ra tại các cuộc đấu giá trái phiếu chính phủ thường kỳ, nhưng việc thông qua các ngân hàng để bán trái phiếu cho nhà đầu tư vẫn phổ biến ở châu Âu. Đây có thể là một lựa chọn ít rủi ro hơn khi thị trường biến động và giúp các nhà quản lý nợ kiểm soát tốt hơn thời điểm bán ra.

Trong 10 năm qua, có 8 năm Italy là quốc gia vay nợ lớn nhất trên thị trường trái phiếu chính phủ hợp vốn. Năm 2026, Italy lại dẫn đầu, đã huy động gần 70 tỷ euro (81 tỷ USD) bằng phương thức này trong 6 tháng đầu năm, theo dữ liệu từ Bloomberg.

Đức, quốc gia đã viết lại các quy tắc tài chính để chi tiêu mạnh vào quốc phòng và cơ sở hạ tầng, đã huy động được 14 tỷ euro từ ba đợt phát hành trái phiếu hợp vốn trong năm nay, trong khi Anh, Bỉ và Serbia đã có các đợt phát hành trái phiếu loại này lớn nhất từ trước đến nay. Australia và Mexico cũng nằm trong top 10 quốc gia phát hành trái phiếu hợp vốn lớn nhất năm nay.

Theo Bloomberg, nhu cầu phát hành trái phiếu hợp vốn của các chính phủ vẫn đang rất mạnh mẽ, đặc biệt là đối với các trái phiếu có kỳ hạn ngắn hơn. Các chính phủ đang tận dụng cơ hội trên thị trường trái phiếu hợp vốn để thanh toán các trái phiếu đáo hạn và có tiền để chi tiêu nhiều hơn dù con đường lãi suất có nhiều bất định - theo ông Johnathan Owen, nhà quản lý danh mục đầu tư tại công ty TwentyFour Asset Management.

Ông nói thêm: "Họ đang sử dụng con đường phát hành này khi thị trường đang khỏe mạnh và sẵn sàng”.

Cú sốc lạm phát từ cuộc chiến ở Vịnh Ba Tư đã đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ khắp nơi lên cao và làm cho triển vọng cho nền kinh tế toàn cầu xấu đi, làm xáo trộn các dự báo về lãi suất. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) được dự báo sẽ thực hiện đợt tăng lãi suất đầu tiên kể từ năm 2023 trong tuần này và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) được cho là sẽ thắt chặt chính sách tiền tệ vào cuối năm nay, dù đường đi của lãi suất sau đó vẫn chưa rõ ràng.

Các cuộc đấu giá trái phiếu của Bộ Tài chính Mỹ đã chịu ảnh hưởng từ sự biến động mạnh mẽ của lợi suất trong tháng 3 năm nay, ngay sau khi chiến tranh bắt đầu. Kể từ đó, có rất ít dấu hiệu cho thấy các nhà đầu tư đang mất hứng thú với trái phiếu chính phủ, nhưng họ đang yêu cầu mức lợi suất cao hơn.

Một cuộc đấu giá trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm vào tháng 5 vừa qua đánh dấu lần đầu tiên kể từ năm 2007 kỳ hạn này có lợi suất cao trên 5%. Trong khi đó, đợt phát hành 15 tỷ bảng Anh (20,2 tỷ USD) trái phiếu chính phủ Anh vào tháng 4 đã thu hút lượng đặt hàng kỷ lục từ người mua bị thu hút bởi lợi suất cao nhất đối với kỳ hạn 10 năm kể từ năm 2008 của trái phiếu này.

Sự gia tăng phát hành nợ của các chính phủ đang được thúc đẩy bởi các đợt đáo hạn trái phiếu dồn dập hơn bình thường, khi các trái phiếu phát hành trong thời kỳ Covid bắt đầu đến kỳ thanh toán. Phân tích của ngân hàng Natixis SA cho thấy từ đầu năm tới nay, giao dịch tái cấp vốn của các quốc gia khu vực đồng euro đã tăng 26% so với cùng kỳ năm ngoái, vượt qua mức tăng 11% của phát hành trái phiếu hợp vốn trong cùng khoảng thời gian.

Ông Theophile Legrand, chiến lược gia lãi suất tại Natixis, cho biết: "Khoảng cách này cho thấy lượng phát hành trái phiếu hợp vốn trong nửa đầu năm lập kỷ lục chủ yếu là do các trái phiếu cũ đáo hạn, chứ không phải là do các chính phủ tranh thủ cơ hội trước khi lãi suất có thể tăng." Tuy nhiên, có dấu hiệu cho thấy một số quốc gia châu Âu có thể đang tìm cách chốt mức lãi suất thấp hơn trước khi lãi suất có thể tăng.

Trong tháng 5, "các khoản trái phiếu đáo hạn thực tế đã giảm so với cùng kỳ năm trước, nhưng khối lượng phát hành trái phiếu hợp vốn đã tăng từ 32 tỷ euro lên 45 tỷ euro, cho thấy ít nhất có một mức độ tranh thủ cơ hội trước khi lãi suất tăng”, ông Legrand nói thêm.

Tốc độ phát hành trái phiếu hợp vốn của các chính phủ trong phần còn lại của năm có thể phụ thuộc vào những gì các ngân hàng trung ương sẽ làm tiếp theo. Các đợt phát hành trái phiếu loại này của Bỉ, Tây Ban Nha, Áo và Bồ Đào Nha trong tháng 5 đã diễn ra "sớm hơn dự kiến” - theo một báo cáo của ngân hàng ING.

Những quốc gia khác đang tranh thủ trước khi thị trường chậm lại vào mùa hè. Chính phủ Hy Lạp đang huy động 3 tỷ euro thông qua phát hành trái phiếu hợp vốn đáo hạn vào năm 2036 và đã thu hút lượng đặt hàng hơn 36 tỷ euro. Trong khi đó, Thụy Điển đang huy động 2 tỷ euro thông qua trái phiếu hợp vốn có kỳ hạn 3 năm.