Những ngày gần đây, mạng xã hội lan truyền hình ảnh người dân cầm điện thoại hiển thị “đơn thuốc ChatGPT” đến hiệu thuốc. Ngoài "bác sĩ AI", các trào lưu sức khỏe khác trên mạng xã hội cũng nguy hiểm không kém…

Hiện tượng “bác sĩ trên mạng” này khiến giới chuyên môn lo ngại về các trào lưu có thể gây nguy hiểm cho sức khỏe người dùng, nhất là khi sử dụng sai thuốc hoặc không được chẩn đoán chính xác.

Các bác sĩ cho biết AI không thể đánh giá tình trạng sức khỏe tổng thể của người dùng như bác sĩ ngoài đời thực. Người dùng mô tả vài triệu chứng, không nói rõ là người lớn hay trẻ nhỏ, nhưng AI đã gợi ý một danh sách thuốc, trong đó có cả thuốc chứa corticoid.

Công cụ này cũng không biết người dùng có bệnh gan, thận, tiểu đường hay đang mang thai hay không. “Nếu bệnh nhân suy gan, suy thận mà lại dùng thuốc chống viêm hoặc kháng histamin mạnh, nguy cơ suy đa tạng, thậm chí tử vong hoàn toàn có thể xảy ra”, bác sĩ Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Bệnh mạch máu Việt Nam, nói. 

ThS.BS Nguyễn Thu Huyền, Khoa Nội Tim mạch, Bệnh viện 19-8, cũng cho biết: Mỗi cơ thể là một cá thể riêng biệt. Cùng một triệu chứng ho hoặc nghẹt mũi nhưng nguyên nhân có thể hoàn toàn khác nhau - từ cảm cúm thông thường cho tới viêm phổi, viêm xoang, hen phế quản hay thậm chí bệnh tim mạch. Người dân tự ý mua thuốc uống có thể che lấp triệu chứng bệnh hoặc gây phản ứng không mong muốn khi sử dụng thuốc không phù hợp.

Ngoài ra, tình trạng lạm dụng kháng sinh do tự tra thuốc trên mạng hoặc từ AI, nhất là với trẻ nhỏ, còn dẫn đến kháng kháng sinh, khiến việc điều trị các bệnh nhiễm khuẩn về sau trở nên khó khăn, tốn kém hơn và có thể không còn đáp ứng thuốc.

Tương tự, trên các trang mạng xã hội, trào lưu "không cần uống thuốc hạ sốt" đang trở nên phổ biến. Trong một video thu hút hàng nghìn lượt bình luận, một người dùng mạng lý giải sốt là phản ứng có lợi của cơ thể, khi sốt có nghĩa là nhiệt độ cơ thể tăng lên tạo điều kiện bất lợi cho quá trình nhân lên của virus và vi khuẩn. Đồng thời nhiệt độ cao cũng giúp kích thích hoạt bạch cầu cùng các tế bào miễn dịch khác.

Người này cho rằng việc hạ sốt sẽ giống như việc "giội nước lạnh" khiến cho virus, vi khuẩn không được tiêu diệt tự nhiên mà ngày càng sinh sôi, nảy nở. Điều này khiến hệ miễn dịch không còn hoạt động để chống lại các tế bào gây hại. Sau đó người này nhấn mạnh việc quan trọng là chăm sóc tốt, và "đừng để con sốt" bằng cách bổ sung các loại vitamin, bổ sung dinh dưỡng, men lợi khuẩn… hàng ngày.

Tuy nhiên các chuyên gia y tế cảnh báo việc hiểu sai cơ chế sốt và tự ý bỏ qua thuốc hạ sốt có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng đặc biệt ở trẻ nhỏ, nhóm dễ bị tổn thương nhất. Bác sĩ Dương Minh Tuấn, Khoa nội tiết - đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai, khẳng định "không cần uống thuốc hạ sốt" là phát ngôn vô trách nhiệm nếu không nói rõ điều kiện cụ thể.

"Việc không cần uống thuốc chỉ đúng trong một số rất ít trường hợp, như trẻ sốt nhẹ dưới 38,5 độ C, vẫn tỉnh táo, ăn uống bình thường. Còn với phần lớn cha mẹ, không đủ chuyên môn để đánh giá mức độ sốt hay nhận biết dấu hiệu nguy hiểm, việc bỏ qua thuốc hạ sốt có thể khiến trẻ rơi vào tình trạng nguy kịch", bác sĩ Tuấn khẳng định. 

Bác sĩ Tuấn cũng cho hay nhiều người lầm tưởng sốt cao chỉ đơn thuần là dấu hiệu hệ miễn dịch hoạt động. Thực tế khi thân nhiệt vượt 39 - 40 độ C, chuyển hóa cơ thể tăng mạnh, tim và phổi phải làm việc nhiều hơn, dẫn đến mất nước, kiệt sức. Nếu không kiểm soát tốt, sốt cao có thể gây biến chứng nguy hiểm. Thuốc hạ sốt không tiêu diệt virus, nhưng giúp trẻ giảm khó chịu, từ đó cơ thể có điều kiện hồi phục nhanh hơn.

Trước đó, trào lưu cho trẻ nhỏ ăn bơ trước khi đi ngủ cũng trở thành "mẹo" được nhiều người áp dụng, với niềm tin rằng sẽ giúp bé ngủ ngon hơn. Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Rebecca Greenberg Carter ở Đại học Maryland (Mỹ) trên tờ People, việc tiêu thụ các sản phẩm từ sữa béo có liên quan đến cảm giác no hơn và ngủ ngon hơn, nhưng sẽ rất nguy hiểm nếu coi đây là giải pháp mà không tìm hiểu những lý do khác khiến trẻ khó ngủ suốt đêm.

Chuyên gia này nhấn mạnh, một trong những sai lầm của các bậc cha mẹ là dễ tin theo các trào lưu mà không tìm hiểu kỹ cơ sở khoa học khi áp dụng cho con cái mình, nhất là với trẻ ở lứa tuổi rất nhỏ. "Đối với trẻ mới biết đi, bơ không nên là một phần quan trọng trong chế độ ăn của trẻ vì nó có thể làm mất đi các chất dinh dưỡng quan trọng khác mà trẻ có thể hấp thụ được thông qua chế độ ăn uống lành mạnh", chuyên gia cho biết.

Brittany Sheehan, chuyên gia tư vấn về giấc ngủ nhi khoa, cũng cho rằng: "Một đứa trẻ gặp nhiều khó khăn để ngủ sẽ không thể tự nhiên ngon giấc chỉ vì ăn bơ hay nhờ áp dụng một số mẹo như xoa magiê vào chân, hay xịt tinh dầu hoa oải hương cho không gian ngủ hay kể cả việc... đặt hành tây vào gan bàn chân rồi đi tất. Các bậc phụ huynh không nên nghe theo các thông tin trang mạng xã hội".

Mùa hè vừa qua, trào lưu cho trẻ nhỏ ôm quả bí đao đi ngủ bắt đầu gây sốt từ Trung Quốc sau đó lan sang cả Việt Nam. Nhiều người chia sẻ việc làm này và gọi đây là "máy điều hòa tự nhiên". Trên các nền tảng xã hội, đặc biệt là Weibo và Tiktok, hàng loạt người kể về trải nghiệm "ngủ cùng bí đao". Thực tế, về mặt vật lý, quả bí đao chứa nhiều nước, giữ nhiệt độ mát lạnh, nên khi ôm sẽ tạo cảm giác mát tức thì nếu tiếp xúc trực tiếp với làn da.

Tuy nhiên, hiệu quả này chỉ là cảm giác tức thời, thực tế không thể có tác dụng tương tự khi ăn uống hay thay thế được các phương pháp làm mát vốn có như quạt, điều hòa, gió trời… Bác sĩ y học cổ truyền Lý Văn Bân (Trung Quốc) còn cảnh báo, việc ôm vật lạnh như bí đao có thể gây tổn thương dương khí, làm suy yếu cơ thể.

Y học hiện đại cũng ghi nhận nguy cơ hạ thân nhiệt ngoại vi, co mạch, đau nhức xương khớp nếu tiếp xúc lạnh kéo dài. Đặc biệt, bác sĩ cảnh báo trẻ nhỏ dễ nhiễm lạnh và chưa biết tự điều chỉnh thân nhiệt. Việc ôm bí đao có thể gây nhiễm lạnh bụng, sốt về đêm, nhất là với trẻ suy dinh dưỡng.